Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

पुष्करारण्यमाश्रित्य शाकमूलफलैरपि । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता

puṣkarāraṇyamāśritya śākamūlaphalairapi | ekasminbhojite vipre koṭirbhavati bhojitā

پُشکر کے جنگل کی پناہ لے کر، اگر کوئی صرف ساگ، جڑیں اور پھل ہی سے کسی برہمن کو بھوجن کرائے—تو وہاں ایک برہمن کو کھلانا گویا ایک کروڑ کو کھلانے کے برابر ہے۔

पुष्करारण्यम्the forest of Puṣkara
पुष्करारण्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुष्कर-आरण्य (प्रातिपदिक; पुष्कर + आरण्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (पुष्करस्य आरण्यम्)
आश्रित्यhaving resorted to
आश्रित्य:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआ-श्रि (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having resorted to/after taking refuge in’
शाकमूलफलैःwith vegetables, roots, and fruits
शाकमूलफलैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशाक-मूल-फल (प्रातिपदिक; शाक + मूल + फल)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (शाकं च मूलं च फलं च)
अपिeven
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), ‘even/also’
एकस्मिन्in one (instance)
एकस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in one (case/instance)’
भोजितेwhen fed
भोजिते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootभोजित (कृदन्त; √भुज्/भोज् धातु)
Formसप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP), ‘when (someone) has been fed’
विप्रे(in the case of) a brāhmaṇa
विप्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; ‘in/with respect to a brāhmaṇa’
कोटिःa crore (ten million)
कोटिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
भवतिbecomes/is
भवति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
भोजिता(equivalent) feeding (counted as)
भोजिता:
Karta (Predicate nominal/प्रथमा)
TypeNoun
Rootभोजित (कृदन्त; √भुज्/भोज् धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (PPP) स्त्रीप्रत्यय, ‘(act of) feeding / one who is fed’ (context: feeding-count)

Skanda (contextual attribution within Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narration)

Tirtha: Puṣkara

Type: kshetra

Scene: In the sandy Puṣkara forest near the lake, a pilgrim offers a simple leaf-plate meal of vegetables, roots, and fruits to a seated brāhmaṇa; the background suggests the sacred lake and distant ghāṭas, conveying the idea of merit multiplying beyond measure.

P
Puṣkarāraṇya
B
Brāhmaṇa
D
Dāna

FAQs

Charity gains extraordinary merit when performed in a highly sanctified place, even if the offering is simple.

Puṣkarāraṇya (the forest precinct of Puṣkara) is praised as a powerful field for merit.

Feeding a brāhmaṇa (a form of dāna/annadāna), even with simple sāttvika foods like roots and fruits.