Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

ततो देवगणाः सर्वे तद्दृष्ट्वा तस्य चेष्टितम् । लास्यस्य वारणार्थाय प्रोचुर्वृषभवाहनम्

Transliteration

tato devagaṇāḥ sarve taddṛṣṭvā tasya ceṣṭitam | lāsyasya vāraṇārthāya procurvṛṣabhavāhanam

Translation

پھر تمام دیوتاؤں کے گروہ اُس کی یہ حرکت دیکھ کر، اُس رقص کو روکنے کے لیے وِرشبھ واہن پرَبھو سے عرض کرنے لگے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• देवगणाः: groups of gods
• देवगणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘देवानां गणाः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष; कर्ता

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘देवगणाः’ इत्यस्य विशेषण

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/सर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘दृष्ट्वा’ इत्यस्य कर्म

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having seen’

• तस्य: of him, his
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/सर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन

• चेष्टितम्: deed, action, behavior
• चेष्टितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चेष्टित (प्रातिपदिक; √चेष्ट् क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘his act/behavior’—कर्म

• लास्यस्य: of the lāsya-dance
• लास्यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• वारणार्थाय: for the purpose of stopping
• वारणार्थाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: वारण + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; ‘वारणस्य अर्थः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष; प्रयोजन-द्योतक दत्तिव (for the purpose of preventing)

• प्रोचुः: said, spoke
• प्रोचुः: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; ‘they said’

• वृषभवाहनम्: the one whose vehicle is a bull (Śiva)
• वृषभवाहनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृषभ + वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुव्रीहि ‘यस्य वाहनं वृषभः सः’ (epithet of Śiva); संबोधित-प्रति कर्म (whom they addressed/spoke to)

Speaker

Deductive (Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Purāṇic frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camatkārapura (episode locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Deva hosts gather amid chaos, hands folded or raised in alarm, turning toward Śiva—bull-bannered, calm yet powerful—requesting him to halt the dangerous dance-effect.

Characters & Entities

• devagaṇa (gods)
• Vṛṣabhavāhana (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order (dharma) is safeguarded by divine oversight; even wondrous events must align with the welfare of the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is situated within Nāgarakhaṇḍa’s tīrtha narrative; the verse emphasizes Śiva’s role rather than naming the tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces the devas’ appeal to Śiva for restraint.