Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 56

Devanagari script

पश्चात्पश्यतु तल्लिंगं हाटकेश्वरसंज्ञितम् । भविष्यति ततः शुद्धश्चंडालत्वविवर्जितः

Transliteration

paścātpaśyatu talliṃgaṃ hāṭakeśvarasaṃjñitam | bhaviṣyati tataḥ śuddhaścaṃḍālatvavivarjitaḥ

Translation

اس کے بعد وہ اس لِنگ کا دیدار کرے جو ہاٹکیشور کے نام سے معروف ہے؛ تب وہ پاک ہو جائے گا اور چنڈال پن سے آزاد ہو گا۔

Word by Word

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kriya-viseshana (Temporal/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb: ‘afterwards’)

• पश्यतु: let him see
• पश्यतु: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative); प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular); परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Karma (Object-determiner/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular); सर्वनाम; विशेषण

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)

• हाटकेश्वरसंज्ञितम्: called Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरसंज्ञितम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हाटक (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक) + संज्ञित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (‘हाटकेश्वर’ इति संज्ञितम् = named Hāṭakeśvara)

• भविष्यति: will become
• भविष्यति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future); प्रथमपुरुष, एकवचन (3rd person singular); परस्मैपद

• ततः: thereupon; from that
• ततः: Hetu/Apadana (From that/ततः)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः = ‘thereupon/from that’ (ablatival adverb)

• शुद्धः: pure
• शुद्धः: Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• चण्डालत्वविवर्जितः: free from the state of being a caṇḍāla
• चण्डालत्वविवर्जितः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चण्डालत्व (प्रातिपदिक) + विवर्जित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular); पञ्चमी-तत्पुरुषः (‘चण्डालत्वात् विवर्जितः’ = free from caṇḍāla-hood)

Speaker

Unspecified (narrative instruction within Tīrthamāhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages

Visual Art Cues

Scene: After bathing, the pilgrim approaches a radiant liṅga labeled Hāṭakeśvara; the cavern-temple glows; the devotee’s posture shifts from burdened to serene, signifying purification.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• Śiva (implied by liṅga)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Darśana of a sacred Śiva-liṅga, when approached with reverence, is proclaimed to purify even severe stigma and impurity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Hāṭakeśvara-liṅga and its associated tīrtha within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct prescription of liṅga-darśana (beholding the Hāṭakeśvara liṅga), implying pilgrimage-style worship.