Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

तेन धुन्धुर्महादैत्यो निहतो मरुजांगले । धुन्धुमारः स्मृतस्तेन विख्यातो भुवनत्रये

Transliteration

tena dhundhurmahādaityo nihato marujāṃgale | dhundhumāraḥ smṛtastena vikhyāto bhuvanatraye

Translation

اُس نے ریگستانی بیابان میں مہادَیتیہ دھُندھُو کو قتل کیا؛ اسی لیے وہ دھُندھُمارا کے نام سے یاد کیا جاتا ہے، اور تینوں لوکوں میں مشہور ہے۔

Word by Word

• तेन: by him
• तेन: Kartr-karana (Agent in instrumental/कर्तृ-तृतीया)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• धुन्धुः: Dhundhu (demon)
• धुन्धुः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धुन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महादैत्यः: great demon
• महादैत्यः: Apposition (समाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा + दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (महान् दैत्यः)

• निहतः: was slain
• निहतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु) + नि (उपसर्ग) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भाव (was slain)

• मरुजाङ्गले: in the desert wilderness
• मरुजाङ्गले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मरु + जाङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (मरौ जाङ्गले = 'in the desert-forest')

• धुन्धुमारः: Dhundhumāra
• धुन्धुमारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धुन्धुमार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• स्मृतः: was called/remembered
• स्मृतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भाव (was remembered/called)

• तेन: thereby, because of that
• तेन: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• विख्यातः: became famous
• विख्यातः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: ख्या (धातु) + वि (उपसर्ग) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भुवनत्रये: in the three worlds
• भुवनत्रये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भुवन + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगु (त्रयाणि भुवनानि)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: In a stark desert landscape, King Kuvalayāśva battles and slays the great demon Dhundhu; the scene ends with the king standing victorious, his epithet ‘Dhundhumāra’ proclaimed as his renown spreads across the worlds.

Characters & Entities

• Dhundhu
• Dhundhumāra
• Maru-jāṅgala (desert wilderness)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma-protecting courage (destroying adharma) becomes a source of lasting fame and spiritual merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate setting is the maru-jāṅgala (desert wilderness), leading into the later glorification of Camatkārapura kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it explains the origin of the epithet ‘Dhundhumāra’.