Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 22

Devanagari script

एवं संचिन्त्य चित्तेन बहुधा तीक्ष्णदीधितिः । जगाम मनसा भीतः सोऽगस्त्यं मुनिपुंगवम्

Transliteration

evaṃ saṃcintya cittena bahudhā tīkṣṇadīdhitiḥ | jagāma manasā bhītaḥ so'gastyaṃ munipuṃgavam

Translation

یوں دل میں بہت طرح سوچ بچار کر کے، تیز شعاعوں والا سورج اندر سے خوف زدہ ہو کر، اپنے من میں مُنیوں کے سردار اگستیہ کی طرف متوجہ ہوا۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• संचिन्त्य: having thought
• संचिन्त्य: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्+चिन्त् (धातु) → संचिन्त्य (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वक्रिया (having reflected)

• चित्तेन: with (his) mind
• चित्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन

• बहुधा: in many ways
• बहुधा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: बहुधा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (in many ways)

• तीक्ष्णदीधितिः: the sharp-rayed one (Sun)
• तीक्ष्णदीधितिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तीक्ष्ण (प्रातिपदिक) + दीधिति (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमास (तीक्ष्णा दीधितिः यस्य); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → जगाम
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मनसा: by mind, mentally
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• भीतः: afraid
• भीतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भी (धातु) → भीत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (तीक्ष्णदीधितिः)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अगस्त्यम्: Agastya
• अगस्त्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अगस्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मुनिपुंगवम्: the foremost of sages
• मुनिपुंगवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + पुंगव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमास (मुनिषु पुंगवः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (अगस्त्यस्य विशेषणम्)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Agastya-āśrama (invoked)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sūrya, rays sharp yet subdued by fear, closes his eyes; a luminous thought-form of Agastya appears—small in stature, radiant with tapas, seated by a riverbank with kamandalu and staff.

Characters & Entities

• Sūrya (Tīkṣṇadīdhiti)
• Agastya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When order is threatened, refuge is sought in realized sages; rishis embody dharma that stabilizes the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Agastya’s āśrama tradition is invoked as part of sacred geography; the verse prepares for the āśrama locale mentioned next.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.