Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

तत्र भुंजथ सद्भोगा न्गत्वाऽशु मम शासनात् । पुत्रपौत्रसमोपेतांस्त्रिदशैरपि दुर्लभान्

Transliteration

tatra bhuṃjatha sadbhogā ngatvā'śu mama śāsanāt | putrapautrasamopetāṃstridaśairapi durlabhān

Translation

میرے حکم کی تعمیل میں جلد وہاں جا کر، بیٹوں اور پوتوں سمیت شریف و پاکیزہ نعمتوں سے بہرہ مند ہو—ایسی برکتیں جو دیوتاؤں کے لیے بھی دشوار الُحصول ہیں۔

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Location)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देश-अव्ययम्

• भुञ्जथ: enjoy (you all)
• भुञ्जथ: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थकः), आत्मनेपदम्, मध्यम-पुरुषः, बहुवचनम्

• सद्भोगान्: good enjoyments
• सद्भोगान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + भोग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः; पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘भुञ्जथ’ इत्यस्य कर्म

• गत्वा: having gone
• गत्वा: पूर्वक्रिया (Absolutive)
• Type: Indeclinable
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)

• अशु: quickly
• अशु: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: अशु (अव्यय)
• Form: काल-अव्ययम् (adverb: quickly)

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (genitive singular)

• शासनात्: from (my) command/authority
• शासनात्: अपादान (Source)
• Type: Noun
• Root: शासन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः, एकवचनम् (ablative singular)

• पुत्र-पौत्र-समोपेतान्: accompanied by sons and grandsons
• पुत्र-पौत्र-समोपेतान्: कर्म (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + पौत्र (प्रातिपदिक) + समुप + इ (धातु)
• Form: तत्पुरुष-समासः (पुत्रपौत्रैः समोपेताः); ‘समोपेत’ = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (qualifying implied ‘भोगान्’/‘सुखान्’)

• त्रिदशैः: by the gods
• त्रिदशैः: करण (Instrument/Comparison)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

• अपि: even/also
• अपि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चय-अव्ययम् (also/even)

• दुर्लभान्: hard to obtain
• दुर्लभान्: कर्म (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम्

Speaker

Brahmā (contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāga-nivāsa (ordained pātāla abode)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nāgas

Visual Art Cues

Scene: Nāgas journey swiftly to the new abode; they enter a resplendent palace-city, welcomed by attendants; imagery emphasizes family continuity—sons and grandsons—amid noble pleasures.

Characters & Entities

• Brahmā
• Nāgas
• Tridaśas (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Obedience to divine ordinance is linked with stability, prosperity, and flourishing lineage—seen as sacred fruits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse contributes to the glorification of the Nāgas’ divinely sanctioned settlement, culminating in the praise of Cāmatkārapura-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the emphasis is on following Brahmā’s command and receiving its fruits.