Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

Devanagari script

एतस्मात्कारणाजात क्षेत्रं पुण्यतमं हि तत् । हाटकेश्वरदेवस्य महापातकनाशनम्

Transliteration

etasmātkāraṇājāta kṣetraṃ puṇyatamaṃ hi tat | hāṭakeśvaradevasya mahāpātakanāśanam

Translation

اسی سبب وہ کشتَر نہایت مقدّس بن گیا؛ یہ ہاٹکیشور دیو کا دھام ہے، جو بڑے سے بڑے مہاپاتک (عظیم گناہوں) کو بھی مٹا دیتا ہے۔

Word by Word

• एतस्मात्: from this
• एतस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कारणात्: from the cause/reason
• कारणात्: Apadana (Cause/Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• जात: arisen
• जात: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘arisen/produced’

• क्षेत्रम्: the sacred region
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुण्यतमम्: most holy
• पुण्यतमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तमप्-प्रत्ययान्त (superlative)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• तत्: that
• तत्: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हाटकेश्वरदेवस्य: of Lord Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरदेवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर-देव (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हाटकेश्वरः देवः)

• महापातकनाशनम्: destroyer of great sins
• महापातकनाशनम्: Karta (Predicate nominative/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महापातक-नाशन (प्रातिपदिक; समास)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (महापातकस्य नाशनम्)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) speaking to the Ṛṣis (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Hāṭakeśvara shrine blazing with purifying light; devotees approach with bowed heads; dark stains/symbolic chains of sin dissolve into the radiance; surrounding stations of gathered tīrthas shimmer like a haloed mandala.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion and pilgrimage to a Śiva-kṣetra can uproot even severe karmic burdens (mahāpātakas).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, explicitly praised as exceptionally meritorious and sin-destroying.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is named; the verse states the general fruit (phala) of the kṣetra: destruction of great sins.