Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 72

Devanagari script

ततो विशेषतो जाता भक्तिस्तस्य हरं प्रति । तं प्रणम्य ततश्चोच्चैर्वाक्यमेतदुवाच ह

Transliteration

tato viśeṣato jātā bhaktistasya haraṃ prati | taṃ praṇamya tataścoccairvākyametaduvāca ha

Translation

پھر ہَر (شیو) کی طرف اس کی بھکتی خاص شدت سے جاگ اٹھی۔ اسے پرنام کر کے اس نے بلند آواز میں یہ کلمات کہے۔

Word by Word

• ततः: thereafter
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; तस्मात्/अनन्तरम् (ablatival adverb: 'thereafter/from that')

• विशेषतः: especially
• विशेषतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय; विशेष (प्रातिपदिक) + तस्-प्रत्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (adverb of manner: 'especially')

• जाता: arose/was born
• जाता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त)
• Form: भूतकृत् (क्त); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'उत्पन्ना' (past passive participle used predicatively)

• भक्तिः: devotion
• भक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• प्रति: towards
• प्रति: Sampradana (Goal/सम्प्रदान)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय/उपसर्गसदृश)
• Form: अव्यय; उपपद (postposition) 'towards/with regard to'

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya (Non-finite/अनुबन्धक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + नम् (धातु) → प्रणम्य (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययकृदन्त (क्त्वा/ल्यप्); पूर्वकालिक क्रिया (gerund)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; अनन्तरम् (thereupon)

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• उच्चैः: aloud
• उच्चैः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: उच्चैः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: 'aloud')

• वाक्यम्: speech/statement
• वाक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (qualifier of वाक्यम्)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed
• ह: None (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; पदपूरण/निपात (expletive particle)

Speaker

Narrator (contextual; introduces the next speech)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The seeker’s heart turns toward Śiva; he bows deeply before the sage/Śiva-symbol, then rises to speak with fervor; the moment is charged with devotional awakening.

Characters & Entities

• Hara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere devotion can intensify after right understanding, leading to humility (praṇāma) and truthful speech.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader Tīrthamāhātmya frame implies a sacred Śaiva spot; this verse itself does not name the location.

What ritualistic prescription is mentioned?

Praṇāma (bowing) is shown as an essential devotional act preceding prayer/confession.