Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

ततस्त्रेतायुगं भावि द्वितीयं मुनिसत्तमाः । पादेनैकेन पापं तु रौद्रं धर्मे तदाविशत्

Transliteration

tatastretāyugaṃ bhāvi dvitīyaṃ munisattamāḥ | pādenaikena pāpaṃ tu raudraṃ dharme tadāviśat

Translation

پھر دوسرا عہد، تریتا یُگ آیا، اے بہترینِ رِشیو! اور ایک چوتھائی کے برابر سخت گناہ دھرم میں داخل ہو گیا۔

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तदस्)
• Form: अव्यय; अपादान/अनन्तरार्थक (then/thereafter)

• त्रेतायुगम्: the Tretā age
• त्रेतायुगम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रेता + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रेतायाः युगम्)

• भावि: to be/coming
• भावि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भू (धातु) → भाविन्/भावि (कृदन्त)
• Form: भविष्यदर्थक कृदन्त (भाविन्-प्रायः), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘त्रेतायुगम्’ इति विशेषणम्

• द्वितीयम्: second
• द्वितीयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘त्रेतायुगम्’ इति विशेषणम्

• मुनिसत्तमाः: O best of sages
• मुनिसत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे प्रयोगः (हे मुनिसत्तमाः)

• पादेन: by a quarter/part
• पादेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• एकेन: by one
• एकेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘पादेन’ इति विशेषणम्

• पापम्: sin
• पापम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle); विशेषार्थक

• रौद्रम्: fierce/terrible
• रौद्रम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पापम्’ इति विशेषणम्

• धर्मे: in dharma/righteousness
• धर्मे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (temporal adverb)

• आविशत्: entered/pervaded
• आविशत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: विश् (धातु) उपसर्गः आ-
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration style)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: muni-sattamāḥ

Visual Art Cues

Scene: Transition tableau: dharma personified as a bull losing one leg; a faint red/rajas hue enters the world; sages look concerned, beginning structured rites to uphold order.

Characters & Entities

• Tretā Yuga
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

As the ages progress, dharma diminishes; vigilance and conscious practice become increasingly necessary.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it provides the yuga-transition backdrop within the Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it signals the need for stronger dharmic supports as decline begins.