Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

कलशाख्यस्तु यः ख्यातो वानरेण समन्वितः । ईशानोप्यखिलं ब्रूहि परं नःकौतुकं स्थितम्

Transliteration

kalaśākhyastu yaḥ khyāto vānareṇa samanvitaḥ | īśānopyakhilaṃ brūhi paraṃ naḥkautukaṃ sthitam

Translation

‘کلش’ کے نام سے مشہور، جو بندر کے ساتھ وابستہ ہے، وہ کون ہے؟ اے ایشان! یہ سب کچھ پوری طرح ہمیں بتا دیجیے، کہ ہمارے دل میں بڑا تجسّس پیدا ہو گیا ہے۔

Word by Word

• कलश-आख्यः: named ‘Kalaśa’
• कलश-आख्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कलश (प्रातिपदिक) + आख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (कलश-नामकः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्

• ख्यातः: was renowned/known
• ख्यातः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ख्यात (ख्या धातु + क्त प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (renowned/known)

• वानरेण: with/by a monkey
• वानरेण: Sahakari (Association/सहकारी)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः एकवचनम्

• समन्वितः: accompanied, associated
• समन्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समन्वित (अन्वि/अनु-इ धातु + सम् उपसर्ग + क्त प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (endowed/associated)

• ईशान: O Īśāna (Śiva)
• ईशान: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ईशान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन-विभक्तिः एकवचनम्

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (also)

• अखिलम्: all, entire
• अखिलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अखिल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम्

• ब्रूहि: tell, speak
• ब्रूहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• परम्: great, supreme
• परम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (intense/supreme)

• नः: our
• नः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनस्य एन्क्लिटिक-रूपम् (genitive plural: ‘of us/our’)

• कौतुकम्: curiosity, wonder
• कौतुकम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कौतुक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्

• स्थितम्: has arisen/stands
• स्थितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्थित (स्था धातु + क्त प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्तः (has arisen/stands)

Speaker

Sages (ṛṣayaḥ) addressing Sūta/Īśāna in the dialogue-context

Visual Art Cues

Scene: Interlocutors address Īśāna with folded hands, asking about ‘Kalaśa’ famed and accompanied by a monkey; the monkey appears as a symbolic companion near a water-pot (kalaśa) motif.

Characters & Entities

• Īśāna
• Kalaśa
• Vānara (monkey)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Reverent inquiry (jijñāsā) is presented as the gateway to receiving a tīrtha’s full māhātmya and its dharmic meaning.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A site/legend connected with one ‘Kalaśa’ (Kalaśākhyā) and a vānara (monkey) is being introduced; the detailed identification unfolds in the following verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it is a request to narrate the complete account.