Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 271›Shloka 26
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 26

Devanagari script

प्रत्यूषे वैष्णवं भावि पापहारि च वासरम् । उपवासः प्रकर्त्तव्यो मुक्त्वा वृद्धं च बालकम् । अन्यथा निग्रहिष्यामि भोजनं यः करिष्यति

Transliteration

pratyūṣe vaiṣṇavaṃ bhāvi pāpahāri ca vāsaram | upavāsaḥ prakarttavyo muktvā vṛddhaṃ ca bālakam | anyathā nigrahiṣyāmi bhojanaṃ yaḥ kariṣyati

Translation

سحر کے وقت اس نے اعلان کیا: “کل ویشنوؤں کا مقدس دن ہے، گناہ ہرانے والا۔ بوڑھے اور بچے کے سوا سب پر روزہ لازم ہے؛ ورنہ جو کھائے گا میں اسے سزا دوں گا۔”

Word by Word
प्रत्यूषेat dawn
प्रत्यूषे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रत्यूष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
वैष्णवम्Vaiṣṇava, pertaining to Viṣṇu
वैष्णवम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootवैष्णव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (qualifier)
भाविforthcoming, to occur
भावि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootभव् (धातु) → भाविन्/भावि (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वर्तमानकृदन्त-प्राय (future/impending sense: 'about to be')
पापहारिsin-removing
पापहारि:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपाप + हारिन् (प्रातिपदिक; √हृ (धातु) से)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
वासरम्day
वासरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवासर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
उपवासःfasting
उपवासः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootउपवास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन
प्रकर्त्तव्यःmust be performed
प्रकर्त्तव्यः:
Vidhi (Injunction/विधि)
TypeAdjective
Rootप्र + कृ (धातु) → कर्तव्य (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तव्य-प्रत्ययान्त (gerundive/obligatory: 'to be done')
मुक्त्वाexcluding, leaving aside
मुक्त्वा:
Kriya-viseshana (Adverbial to action/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootमुच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): 'having left/excluding'
वृद्धम्an old person
वृद्धम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवृद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
बालकम्a child
बालकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकार/विपर्ययवाचक (adverb: otherwise)
निग्रहिष्यामिI will restrain/punish
निग्रहिष्यामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + ग्रह् (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
भोजनम्eating, food-intake
भोजनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यःwho (whoever)
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक-यत् (relative pronoun)
करिष्यतिwill do
करिष्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
Speaker

Indradyumna (as king issuing a public proclamation; attribution inferred from nearby verses naming him)

Visual Art Cues

Scene: At dawn, the king’s heraldic proclamation: citizens gathered, hands folded; banners of Viṣṇu; the king’s stern yet protective stance; elders and children shown being cared for.

Characters & Entities
V
Viṣṇu
V
Vaiṣṇava-vāsara
U
Upavāsa (fasting)
V
Vṛddha
B
Bāla

FAQs

Vrata is a communal discipline meant to purify; yet dharma remains compassionate by exempting the vulnerable.

No specific tīrtha is named here; the emphasis is on a Vaiṣṇava observance within the wider tīrtha-mahātmya narrative.

Mandatory fasting on a Vaiṣṇava day, with exemptions for the elderly and children; enforcement against violation.

←Previous Verse
Next Verse→