Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 116

Devanagari script

प्रतिज्ञातं मया पूर्वमेतन्निश्चित्य चेतसि । इंद्रद्युम्ने ह्यविज्ञाते संसेव्यः पावको मया

Transliteration

pratijñātaṃ mayā pūrvametanniścitya cetasi | iṃdradyumne hyavijñāte saṃsevyaḥ pāvako mayā

Translation

میں نے پہلے ہی دل میں پختہ فیصلہ کر کے یہ منت مانی تھی: اگر اِندرَدْیُمن نامعلوم ہی رہے تو مجھے پاوَک—اگنی—کی طرف رجوع کرنا ہوگا۔

Word by Word

• प्रतिज्ञातम्: promised
• प्रतिज्ञातम्: Kriya (Predicate/State)
• Type: Verb
• Root: prati-√jñā (ज्ञा धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘promised’

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: asmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; कर्तरि/कर्तृकरणे (passive sense)

• पूर्वम्: previously
• पूर्वम्: Adhikarana (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: pūrva (पूर्व प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (कालवाचक-क्रियाविशेषणम्) = ‘formerly/before’

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: etad (एतद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘निश्चित्य’ इत्यस्य कर्म

• निश्चित्य: having decided
• निश्चित्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: ni-√ci (चि धातु)
• Form: कृदन्त (क्त्वा-प्रत्यय, अव्ययभावः) = gerund ‘having ascertained/decided’

• चेतसि: in (my) mind
• चेतसि: Adhikarana (Locus)
• Type: Noun
• Root: cetas (चेतस् प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• इंद्रद्युम्ने: when/while Indradyumna (was)
• इंद्रद्युम्ने: Adhikarana (Locus/Condition)
• Type: Noun
• Root: iṃdradyumna (इंद्रद्युम्न प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Emphasis/Reason)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: अव्यय (हेतुबोधक/अवधारण-निपातः) = particle ‘indeed/for’

• अविज्ञाते: unknown; not recognized
• अविज्ञाते: Adhikarana (Condition qualifier)
• Type: Adjective
• Root: a-vi-√jñā (ज्ञा धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; नञ्-पूर्वकः; ‘इंद्रद्युम्ने’ इति विशेषणम्

• संसेव्यः: to be served; should be served
• संसेव्यः: Kriya (Obligation predicate)
• Type: Adjective
• Root: sam-√sev (सेव् धातु)
• Form: कृदन्त (तव्यत्/यत्-प्रत्यय, gerundive), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम् ‘to be served’

• पावकः: fire (Agni)
• पावकः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: pāvaka (पावक प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• मया: by me
• मया: Kartr-karana (Agent)
• Type: Noun
• Root: asmad (अस्मद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि/कर्तृकरणे (संसेव्यः इति भावे)

Speaker

Indradyumna

Skanda Dialogue

Listener: Vihanga (bird)

Visual Art Cues

Scene: Close focus on the king’s solemn face and hand over heart, recalling an earlier vow; the fire glows in the background as a looming consequence.

Characters & Entities

• Indradyumna
• Agni (Pāvaka)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A vow (pratijñā) binds the speaker’s conscience; Purāṇic dharma highlights the gravity of inner resolve and promised conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it continues the narrative context within Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Only the notion of ‘resorting to Fire’ is mentioned; no detailed rite (snāna/dāna/japa) is specified.