Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 70

Devanagari script

द्वात्रिंशद्धयमुख्यानां चतुर्विंशतिः खरोष्ट्रयोः । अजानां षोडश प्रोक्तं शुनां द्वादशसंख्यया

Transliteration

dvātriṃśaddhayamukhyānāṃ caturviṃśatiḥ kharoṣṭrayoḥ | ajānāṃ ṣoḍaśa proktaṃ śunāṃ dvādaśasaṃkhyayā

Translation

گھوڑوں اور ان جیسے جانوروں کی عمر بتیس برس بتائی گئی ہے؛ گدھوں اور اونٹوں کی چوبیس؛ بکریوں کی سولہ؛ اور کتوں کی بارہ برس شمار کی گئی ہے۔

Word by Word

• द्वात्रिंशत्: thirty-two
• द्वात्रिंशत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वात्रिंशत् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; अव्ययवत्/प्रातिपदिकरूपेण प्रयुक्तम् (numeral: thirty-two)

• हयमुख्यानाम्: of horses and the chief (animals)
• हयमुख्यानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हय (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (हयानां मुख्याः)

• चतुर्विंशतिः: twenty-four
• चतुर्विंशतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुर्विंशति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; संख्यावाचक (twenty-four)

• खर-उष्ट्रयोः: of donkeys and camels
• खर-उष्ट्रयोः: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: खर (प्रातिपदिक) + उष्ट्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), द्विवचन; समासः—द्वन्द्व (खरश्च उष्ट्रश्च)

• अजानाम्: of goats
• अजानाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• षोडश: sixteen
• षोडश: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: षोडश (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक; प्रथमा/द्वितीया एकवचनवत् प्रयोगः (sixteen)

• प्रोक्तम्: is stated
• प्रोक्तम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु) प्र (उपसर्ग) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थक (passive: 'is said')

• शुनाम्: of dogs
• शुनाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: श्वन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• द्वादशसंख्यया: by the count of twelve
• द्वादशसंख्यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: द्वादश (प्रातिपदिक) + संख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (द्वादशस्य संख्या)

Speaker

Unspecified narrator (within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya dialogue context)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A sage or narrator pointing to a symbolic ledger listing lifespans; around him stand horse, donkey, camel, goat, and dog, each depicted with respectful realism; the mood is instructive, not zoological spectacle.

Characters & Entities

• Kali-yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kali-yuga is portrayed as an age of diminished vitality affecting even animals, underscoring the era’s overall decline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the verse is part of the Kali-yuga characterization.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it provides descriptive metrics rather than ritual instruction.