Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 62

Devanagari script

त्वं भुंक्ष्व भूतलं कृत्स्नं शक्रश्चापि त्रिविष्टपम् । व्यवस्थयाऽनया नित्यं वर्तितव्यं परस्परम्

Transliteration

tvaṃ bhuṃkṣva bhūtalaṃ kṛtsnaṃ śakraścāpi triviṣṭapam | vyavasthayā'nayā nityaṃ vartitavyaṃ parasparam

Translation

تم پوری زمین سے بہرہ مند رہو، اور شکر (اِندر) تریوِشٹپ یعنی دیولोक سے۔ اس معاہدے کے مطابق تم دونوں ہمیشہ ایک دوسرے کے ساتھ ویسا ہی برتاؤ کرنا۔

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्गे (सामान्य-प्रयोग), प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• भुङ्क्ष्व: enjoy/consume, rule
• भुङ्क्ष्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• भूतलम्: the earth, ground
• भूतलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूतल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• कृत्स्नम्: entire, whole
• कृत्स्नम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्स्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying) भूतलम्

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपि-भाव (particle: also/even)

• त्रिविष्टपम्: heaven (Triviṣṭapa)
• त्रिविष्टपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रिविष्टप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन

• व्यवस्थया: by arrangement/settlement
• व्यवस्थया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: व्यवस्था (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन

• अनया: by this
• अनया: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण, स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन; विशेषणम् व्यवस्था

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: नित्य (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• वर्तितव्यम्: should be conducted/maintained
• वर्तितव्यम्: Vidhi/Obligation (विधेय)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु) + तव्यत् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: तव्यत्-कृदन्त (gerundive/obligative), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate)

• परस्परम्: mutually, with each other
• परस्परम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: परस्पर (प्रातिपदिक/अव्यय-प्रयोग)
• Form: परस्पर-अव्यय (reciprocal adverb)

Speaker

Bṛhaspati

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A symbolic tableau: Earth (bhū-loka) and Svarga (triviṣṭapa) represented behind Vṛtra and Indra as Bṛhaspati outlines a treaty; the mood is orderly, juridical, and cosmic.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Vṛtra
• Indra (Śakra)
• Triviṣṭapa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Order is preserved through rightful boundaries and honored agreements; dharma includes keeping mutual commitments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse concerns cosmic domains (earth and heaven).

What ritualistic prescription is mentioned?

None.