Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 54

Devanagari script

तेन जेयतमो दैत्यस्तवैव च महाहवे । तस्मात्संधानमेतेन त्वं कुरुष्व शचीपते

Transliteration

tena jeyatamo daityastavaiva ca mahāhave | tasmātsaṃdhānametena tvaṃ kuruṣva śacīpate

Translation

اسی سبب عظیم جنگ میں وہ دَیتیہ تمہارے لیے نہایت دشوارِ فتح ہو جاتا ہے۔ لہٰذا اے شچی پتی (اِندر)، تم اس کے ساتھ صلح و اتحاد کر لو۔

Word by Word

• तेन: by that/therefore
• तेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• जेयतमः: most conquerable
• जेयतमः: Viśeṣaṇa (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जि (धातु) + यत् (कृत् प्रत्यय) → जेय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘जेय’ (to be conquered) + तमप् (superlative)

• दैत्यः: the Daitya (demon)
• दैत्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दैत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तव: of you/for you
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• एव: indeed
• एव: Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारण/emphasis)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/and)

• महाहवे: in the great battle
• महाहवे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महाहव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; कर्मधारय: ‘महान् आहवः’ (great battle)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाववत् निपात-प्रयोग; तस्मात् (हेतु/therefore) मूलतः तद्-शब्दस्य पञ्चमी एकवचन-रूपम्

• सन्धानम्: alliance/conciliation
• सन्धानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सन्धान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एतेन: with this (one)
• एतेन: Sahakāraka/Instrument (Association/करण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• कुरुष्व: make/do
• कुरुष्व: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (कुरुष्व)

• शचीपते: O lord of Śacī (Indra)
• शचीपते: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शचीपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष: ‘शच्याः पतिः’

Speaker

Guru of the Devas (Bṛhaspati, implied)

Visual Art Cues

Scene: A war-council scene: Indra (Śacīpati) listening to counsel about making saṃdhāna with a formidable daitya; weapons and banners present, but the mood is deliberative rather than violent.

Characters & Entities

• Daitya (Vṛtra)
• Śacīpati (Indra)
• Śacī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is not only valor but also wise strategy: when direct conflict is ruinous, reconciliation or alliance can be the righteous means to protect order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is identified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the instruction concerns political-ethical conduct (saṃdhāna) rather than ritual practice.