Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 143

Devanagari script

स्थानबाह्यद्विजातीनां कुले दारपरिग्रहम् । कृत्वा त्वद्गोत्रसंभूता ब्राह्मणा मत्प्रसादतः

Transliteration

sthānabāhyadvijātīnāṃ kule dāraparigraham | kṛtvā tvadgotrasaṃbhūtā brāhmaṇā matprasādataḥ

Translation

اس علاقے سے باہر کے دِوِجاتیوں کے خاندانوں میں نکاح کرکے، میری عنایت سے برہمن تمہارے گوتر (نسلی سلسلے) میں پیدا شدہ سمجھے جائیں گے۔

Word by Word

• स्थानबाह्यद्विजातीनाम्: of the out-of-place/outsider twice-born (people)
• स्थानबाह्यद्विजातीनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: स्थान-बाह्य-द्विजाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग (द्विजाति-शब्दः सामान्यतः पुं.), षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचनम्; समासः: स्थानबाह्य (स्थानात् बाह्यः) + द्विजाति (द्विजः/द्विजातिः)

• कुले: in the family/lineage
• कुले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम्

• दारपरिग्रहम्: acceptance of a wife (marriage)
• दारपरिग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दार-परिग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम्; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः: दाराणां परिग्रहः

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/त्वा-प्रत्यय), पूर्वकालनिर्देशः

• त्वत्: your
• त्वत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम् (त्वत् = तव)

• गोत्रसंभूताः: born in (your) gotra
• गोत्रसंभूताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गोत्र-संभूत (प्रातिपदिक; संभूत = भू-धातोः क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्; समासः: गोत्रात् संभूताः

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचनम्

• मत्प्रसादतः: by my favor; due to my grace
• मत्प्रसादतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: मत्-प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (Ablatival adverb/ततः-भावः): प्रसादात्; समासः: मत् (मम) + प्रसाद

Speaker

Indra (continuing)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kapālamocana (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A civic-religious scene: outside-region brāhmaṇas form marital alliances with local dvija families; a divine aura of ‘prasāda’ signifies their acceptance into a gotra, ensuring continuity of rites in the kṣetra.

Characters & Entities

• Indra
• Gotra
• Brāhmaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred places generate enduring social-religious institutions—lineages and communities—under divine sanction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The institutional outcomes described belong to the Kapālamocana-tīrtha māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct rite; it describes lineage and marital alliances shaping the tīrtha’s brāhmaṇa community.