Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 79

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या स नृपसत्तम । कलिकाले विशेषेण य इच्छेद्भूतिमात्मनः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena kāryā sa nṛpasattama | kalikāle viśeṣeṇa ya icchedbhūtimātmanaḥ

Translation

پس اے بہترین بادشاہ! اسے پوری کوشش کے ساتھ ادا کرنا چاہیے—خصوصاً کَلی یُگ میں—ہر اُس شخص کو جو اپنے لیے بھلائی اور خوشحالی چاہے۔

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Avyaya (Causal/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभावप्रायः; पञ्चमी-अर्थे अव्यय (therefore/from that reason)

• सर्वप्रयत्नेन: with all effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सर्वः प्रयत्नः = all effort); करणम्

• कार्या: should be done
• कार्या: Kriya (Obligation/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (कृदन्त; √कृ (धातु) + यत्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विधेयविशेषणम् (to be done; should be performed)

• सा: that (Śivarātri observance)
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (referring to शिवरात्रिः)

• नृपसत्तम: O best of kings
• नृपसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (श्रेष्ठः नृपः)

• कलिकाले: in the Kali age
• कलिकाले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (कलौ कालः = time of Kali); कालाधिकरणम्

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Avyaya-like (Manner/प्रकार)
• Type: Noun
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन; प्रकार/हेतुवाचक (especially)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम (who)

• इच्छेत्: would desire
• इच्छेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √इष् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• भूतिम्: prosperity; welfare
• भूतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• आत्मनः: of oneself
• आत्मनः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन

Speaker

Bhartṛyajña

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śivarātri

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: a king (nṛpasaत्तम)

Visual Art Cues

Scene: The sage raises a hand in firm counsel to the king: ‘Therefore, with all effort… especially in Kali-yuga’; the king listens with renewed determination; a calendar/tithi motif and night-lamps hint at Śivarātri.

Characters & Entities

• Śivarātri
• Kali Yuga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kali Yuga, disciplined vrata practice is emphasized as a powerful and accessible means to welfare and spiritual uplift.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the instruction is universal regarding Śivarātri observance.

What ritualistic prescription is mentioned?

A clear prescription is given: Śivarātri should be observed with full effort, especially in Kali Yuga.