Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

ममतां संवियुज्याथ ज्ञानयोगमवाप्तवान् । सिद्धयस्तस्य निर्विघ्ना अणिमाद्या यदाऽगताः

Transliteration

mamatāṃ saṃviyujyātha jñānayogamavāptavān | siddhayastasya nirvighnā aṇimādyā yadā'gatāḥ

Translation

ممتا اور ‘میرا’ کے احساس کو ترک کر کے اس نے گیان یوگ حاصل کیا۔ پھر اَṇimā سے آغاز ہونے والی سِدھیاں بے رکاوٹ، خود بخود اس کے پاس آ گئیں۔

Word by Word

• ममताम्: egoism, possessiveness
• ममताम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ममता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• संवियुज्य: having renounced
• संवियुज्य: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + वि + युज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund): having separated/renounced

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)

• ज्ञानयोगम्: the yoga of knowledge
• ज्ञानयोगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान + योग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः (ज्ञानस्य योगः)

• अवाप्तवान्: he attained
• अवाप्तवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अव + आप् (धातु)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त (perfect participle active), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः (having attained)

• सिद्धयः: supernatural powers
• सिद्धयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• निर्विघ्नाः: without obstacles
• निर्विघ्नाः: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर् + विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; विशेषणम् (unobstructed)

• अणिमाद्याः: beginning with aṇimā
• अणिमाद्याः: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अणिमा + आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), बहुवचन; विशेषणम्; समासः (अणिमा-आद्याः = beginning with aṇimā)

• यदा: when
• यदा: Adhikarana (Time/अधिकरण-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (when)

• अगताः: came
• अगताः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि प्रयोगः (having come)

Speaker

Narrative voice (within Brahmā–Nārada Saṃvāda; exact speaker not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The ascetic’s aura intensifies; subtle symbolic siddhis appear—miniature form (aṇimā), lightness (laghimā), etc.—hovering as personified attendants, while the yogi remains detached.

Characters & Entities

• Siddhis
• Aṇimā
• Jñāna-yoga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Renouncing possessiveness (mamatā) ripens into jñāna-yoga; extraordinary powers may follow, but they are secondary to liberation-oriented knowledge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya stream of the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, though the verse itself emphasizes inner renunciation rather than naming the site.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; the practice indicated is inner discipline—abandoning mamatā and cultivating jñāna-yoga.