Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 25

Devanagari script

ज्ञानार्थं च भ्रमन्मर्त्यो विद्यास्थानेषु सर्वशः । सद्यो ज्ञानं सद्गुरुतो दीपार्चिरिव निर्मला

Transliteration

jñānārthaṃ ca bhramanmartyo vidyāsthāneṣu sarvaśaḥ | sadyo jñānaṃ sadguruto dīpārciriva nirmalā

Translation

علم کی تلاش میں فانی انسان چاہے ہر جگہ بھٹکے، مگر سچے گرو سے فوراً پاکیزہ معرفت پیدا ہوتی ہے—چراغ کی بے داغ لو کی مانند۔

Word by Word

• ज्ञानार्थम्: for (the sake of) knowledge
• ज्ञानार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (purpose adverb): 'ज्ञानस्य अर्थम्' = for knowledge

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• भ्रमन्: wandering, roaming
• भ्रमन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), परस्मैपदी; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'मर्त्यः' इत्यस्य विशेषणम्

• मर्त्यः: a mortal man
• मर्त्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मर्त्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विद्यास्थानेषु: in places of learning
• विद्यास्थानेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विद्या (प्रातिपदिक) + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विद्यायाः स्थानानि)

• सर्वशः: everywhere, in all ways
• सर्वशः: Adhikarana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वशस् (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)

• सद्यः: immediately
• सद्यः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यस् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सद्गुरुतः: from the true guru
• सद्गुरुतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन; कर्मधारय (सद्गुरुः) + तसिल्-प्रत्ययार्थ (from the true guru)

• दीपार्चिः: flame of a lamp
• दीपार्चिः: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: दीप (प्रातिपदिक) + अर्चिस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दीपस्य अर्चिः)

• इव: like
• इव: Sambandha (Comparison marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-वाचक-अव्यय (comparative particle)

• निर्मला: pure, spotless
• निर्मला: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्मल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'अर्चिः' इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya didactic narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A weary seeker who has wandered among many seats of learning finally sits before a serene guru; a single lamp burns with a spotless flame, symbolizing instant clarity.

Characters & Entities

• Sadguru (true teacher)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Scriptural roaming is secondary; direct, purifying insight is kindled by a realized teacher.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tirtha is named; the verse emphasizes the ‘living tirtha’ of the sadguru in the pilgrim’s journey.

What ritualistic prescription is mentioned?

Seeking refuge in and learning from a sadguru is implied; no formal ritual act is specified.