Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

पार्वत्युवाच । तज्ज्ञानममलं देहि येन नावर्त्तनं भवेत् । इत्युक्तः स महाविष्णुः प्रत्युवाच हरप्रियाम्

Transliteration

pārvatyuvāca | tajjñānamamalaṃ dehi yena nāvarttanaṃ bhavet | ityuktaḥ sa mahāviṣṇuḥ pratyuvāca harapriyām

Translation

پاروتی نے کہا: “مجھے وہ بے داغ معرفت عطا کیجیے جس سے پھر لوٹنا (پُنرجنم) نہ ہو۔” یوں کہے جانے پر مہا وِشنو نے ہَر کی محبوبہ کو جواب دیا۔

Word by Word

• पार्वती: Parvati
• पार्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पार्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (ज्ञानम्)

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• अमलम्: pure
• अमलम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; विशेषणम् (ज्ञानम्)

• देहि: give
• देहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• येन: by which
• येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; सम्बन्ध-प्रयोगः

• न: not
• न: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negative particle)

• आवर्तनम्: returning (rebirth)
• आवर्तनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आवर्तन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• भवेत्: would occur
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation/उक्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• उक्तः: having been addressed
• उक्तः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त/भूतकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), कर्मणि (passive sense)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; सर्वनाम

• महाविष्णुः: Great Vishnu
• महाविष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन; कर्मधारयः

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-उप-√वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• हरप्रियाम्: Hara's beloved (Parvati)
• हरप्रियाम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर + प्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरस्य प्रिया)

Speaker

Pārvatī (and narrative continuation)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, in reverent composure, asks Viṣṇu for stainless liberative knowledge that ends rebirth; Viṣṇu listens, poised to teach.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Mahāviṣṇu
• Hara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest boon is liberating knowledge—purity of insight that ends the cycle of return to saṃsāra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The larger chapter is a tīrtha-glorification, but this verse focuses on mokṣa-seeking dialogue rather than the site-name.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the emphasis is on jñāna as the means to non-return.