Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

कीर्तयिष्यामि तेषां ते प्राधान्येन द्विजोत्तम । एकविंशतिसंख्या ये पापिलोककृते कृताः

Transliteration

kīrtayiṣyāmi teṣāṃ te prādhānyena dvijottama | ekaviṃśatisaṃkhyā ye pāpilokakṛte kṛtāḥ

Translation

“اے بہترین دْوِج! میں ان میں سے اہم ترین دوزخیں تمہیں بیان کروں گا—اکیس کی تعداد میں—جو گناہ گاروں کی دنیا کے لیے مقرر کی گئی ہیں۔”

Word by Word

• कीर्तयिष्यामि: I will recount
• कीर्तयिष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (धातु; कीर्त् causative)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक-प्रयोग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; चतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन (enclitic form)

• प्राधान्येन: by priority, chiefly
• प्राधान्येन: Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Noun
• Root: prādhānya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; हेतौ/प्रकारे (as per priority)

• द्विजोत्तम: O best of brāhmaṇas
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: dvija-uttama (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (द्विजानाम् उत्तमः); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• एकविंशतिसंख्याः: numbering twenty-one
• एकविंशतिसंख्याः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ekaviṃśati-saṃkhyā (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (एकविंशतिः संख्या येषाम्); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying implied ‘नरकाः’)

• ये: which
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धक

• पापिलोककृते: for the sinful world/for sinners
• पापिलोककृते: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Adjective
• Root: pāpi-loka-kṛta (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (पापिनां लोकः → पापिलोक; तस्मै कृते = for the sinful world/people); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी/चतुर्थी-सम्भाव्य, एकवचन; अत्र ‘कृते’ = ‘for the sake of’ (postpositional use)

• कृताः: made, established
• कृताः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

Speaker

Yama (Dharmarāja)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇa

Visual Art Cues

Scene: Yama begins a formal teaching: a scroll or symbolic ‘register’ of twenty-one principal hells; attendants stand with ledgers; the brāhmaṇa listens like a student receiving a structured syllabus.

Characters & Entities

• Yama
• Naraka
• Dvija (brāhmaṇa)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Scripture teaches consequences in a structured way to deter sin and encourage dharmic conduct.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it introduces a doctrinal list.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it announces an upcoming enumeration of narakas.