Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 43

Devanagari script

प्रणतस्तव देवेशि पूजये त्वां सदाऽनघे । स्तौमि विश्वार्तिहन्त्रीं त्वां प्रसन्ना वरदा भव

Transliteration

praṇatastava deveśi pūjaye tvāṃ sadā'naghe | staumi viśvārtihantrīṃ tvāṃ prasannā varadā bhava

Translation

اے دیویوں کی سردار، اے بےعیب! میں سر جھکا کر ہمیشہ تیری پوجا کرتا ہوں۔ میں تیری ستوتی اس حیثیت سے کرتا ہوں کہ تو دنیا کے دکھ دور کرنے والی ہے؛ مہربان ہو اور بر دینے والی بن۔

Word by Word

• प्रणतः: bowed down
• प्रणतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √नम् (धातु) + प्र उपसर्ग + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि भूतकृदन्त (one who has bowed)

• तव: to you/your
• तव: Sambandha (Possessor)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध

• देवेशि: O goddess, lord of the gods
• देवेशि: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; ‘देवानाम् ईशी’

• पूजये: I worship
• पूजये: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पूज् (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; आत्मनेपद (पूजयॆ)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; कर्म (object)

• सदा: always
• सदा: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (adverb of time)

• अनघे: O sinless one
• अनघे: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; विशेषणवत् सम्बोधन

• स्तौमि: I praise
• स्तौमि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्तु (धातु)
• Form: लट् (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विश्वार्तिहन्त्रीम्: destroyer of the world’s suffering
• विश्वार्तिहन्त्रीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + आर्ति (प्रातिपदिक) + हन्त्री (प्रातिपदिक; √हन् धातु से)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘विश्वस्य आर्तिं हन्ति’ (destroyer of the world’s distress)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; कर्म

• प्रसन्ना: gracious/pleased
• प्रसन्ना: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (addressed to the deity)

• वरदा: bestower of boons
• वरदा: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक) + दा (प्रातिपदिक; दातृ from √दा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वरं ददाति’

• भव: be
• भव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Deveśa (the Lord), continuing the prayer (context: Brahma–Nārada dialogue in Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya)

Visual Art Cues

Scene: A devotee prostrates before the Devī in a shrine; she appears compassionate, with one hand in abhaya and another in varada, while a subtle aura suggests she dispels the suffering of the world.

Characters & Entities

• Deveśī (Goddess)
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion expressed through humility (praṇāma), worship, and praise is presented as a path to divine grace and boon-bestowal.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya cycle of Nāgara Khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implied devotion through pūjā (worship) and stuti (praise), but no detailed procedure is specified in this verse.