Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

तपसा प्राप्यते कामस्तपसा च महत्फलम् । तपसा जायते सर्वं तत्तपः सुलभं नरैः

Transliteration

tapasā prāpyate kāmastapasā ca mahatphalam | tapasā jāyate sarvaṃ tattapaḥ sulabhaṃ naraiḥ

Translation

تپسیا سے خواہشیں پوری ہوتی ہیں، تپسیا سے بڑے پھل حاصل ہوتے ہیں۔ تپسیا ہی سے سب کچھ پیدا ہوتا ہے—مگر ایسی تپسیا انسانوں کے لیے آسان نہیں۔

Word by Word

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन

• प्राप्यते: is obtained
• प्राप्यते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive voice)

• कामः: desire; desired object
• कामः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• महत्-फलम्: great fruit/result
• महत्-फलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (महच्च तत् फलम्)

• तपसा: by austerity
• तपसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• जायते: arises, is born
• जायते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तपः: austerity
• तपः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सुलभम्: easy to obtain
• सुलभम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + लभ्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• नरैः: by men
• नरैः: Karana/Agent in passive (कर्तृ-करण)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Plural)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: sages performing austerities—fasting, japa, standing in water—while a subtle radiance indicates fruits arising from tapas; a contrasting group of ordinary people struggles with discipline.

Characters & Entities

• Tapas
• Phala (fruit/result)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tapas is portrayed as a universal generator of results—worldly and spiritual—while also being difficult to sustain.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned; the verse provides a general dharma-teaching within a tīrtha-māhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

A general exhortation toward tapas; no specific form (fasting, japa count, etc.) is specified here.