Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

चातुर्मास्येऽथ संप्राप्ते हरो भक्तिसमन्वितः । ब्रह्मचर्यव्रतपरः प्रहृष्टवदनोऽभवत्

Transliteration

cāturmāsye'tha saṃprāpte haro bhaktisamanvitaḥ | brahmacaryavrataparaḥ prahṛṣṭavadano'bhavat

Translation

جب چاتُرمَاس کا زمانہ آیا تو ہَر (شیو) بھکتی سے بھرپور ہو کر برہماچریہ کے ورت میں منہمک ہوا، اور اس کا چہرہ مسرت سے دمک اٹھا۔

Word by Word

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya period
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; द्विगुसमासः (चतुर् + मास)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle), अनन्तरार्थक/प्रारम्भक

• संप्राप्ते: when (it) had arrived
• संप्राप्ते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्राप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative absolute sense ‘when (it) had arrived’

• हरः: Hara (Śiva)
• हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भक्तिसमन्वितः: endowed with devotion
• भक्तिसमन्वितः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भक्ति + समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः ‘भक्त्या समन्वितः’

• ब्रह्मचर्यव्रतपरः: devoted to the vow of celibacy
• ब्रह्मचर्यव्रतपरः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मचर्य + व्रत + पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः ‘ब्रह्मचर्यव्रते परः’ (devoted to the vow of celibacy)

• प्रहृष्टवदनः: with a delighted face
• प्रहृष्टवदनः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रहृष्ट + वदन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः ‘प्रहृष्टं वदनं यस्य’

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/इम्पर्फेक्ट), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Gālava (continuing narration)

Skanda Dialogue

Listener: Anagha/suvrata interlocutor

Visual Art Cues

Scene: Hara (Śiva) at the onset of Cāturmāsya, radiant with devotional joy, adopting brahmacarya-vrata—an ascetic yet luminous divine posture.

Characters & Entities

• Cāturmāsya
• Hara
• Brahmacarya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cāturmāsya is upheld as a sanctified period for intensified discipline; brahmacarya joined with bhakti is praised even in divine exemplars.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it sets the time-frame (Cāturmāsya) for the forthcoming māhātmya episode.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of brahmacarya-vrata during Cāturmāsya is indicated.