Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

एवं स्तुता प्रसन्नाक्षी प्रसन्नेनांतरात्मना । उवाच परमोदारं मिथ्यारोषयुतं वचः

Transliteration

evaṃ stutā prasannākṣī prasannenāṃtarātmanā | uvāca paramodāraṃ mithyāroṣayutaṃ vacaḥ

Translation

یوں ستائی گئی تو اس کی آنکھیں مہربان ہو گئیں اور باطن مطمئن ہوا۔ پھر اس نے نہایت فیاضانہ کلمات کہے، اگرچہ ان میں بناوٹی خفگی کی ہلکی سی آمیزش تھی۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रकारवाचक क्रियाविशेषण)

• स्तुता: praised
• स्तुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि/कर्मणि), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन

• प्रसन्नाक्षी: she whose eyes were serene
• प्रसन्नाक्षी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रसन्न + अक्षी (प्रातिपदिक; प्रसन्न-अक्षी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयसमासः

• प्रसन्नेन: with a calm
• प्रसन्नेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: प्रसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3/तृतीया), एकवचन (अन्तरात्मना इत्यस्य विशेषणम्)

• अन्तरात्मना: by (her) inner self/heart
• अन्तरात्मना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3/तृतीया), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (कर्मधारय/षष्ठीभावः—‘अन्तरः आत्मा’)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• परमोदारम्: very noble
• परमोदारम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम + उदार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन; कर्मधारयसमासः; वचः इत्यस्य विशेषणम्

• मिथ्यारोषयुतम्: accompanied by feigned anger
• मिथ्यारोषयुतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मिथ्या + रोष + युत (प्रातिपदिक; मिथ्या-रोष-युत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (कर्मधारय/षष्ठीभावः—‘मिथ्या रोषः’), युत = ‘युक्त’

• वचः: speech/words
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Narrator (contextual narrator within Nāgarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Phalavelā Devī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devī, eyes softened and smiling, leans forward to speak; her expression carries a trace of playful sternness. Devotees stand with folded hands, awaiting a boon; the sanctum glows with lamplight.

Characters & Entities

• Mahādevī (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere praise and humility transform conflict into grace; divine anger often serves as a narrative instrument for dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the outcome of stuti (praise).