Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12
Devanagari script
पाणिग्रहेण विहिता ये कुमाराः कुमारिकाः । तेषांतेषां प्रजाश्चैव भविष्यथ न संशयः
Transliteration
pāṇigraheṇa vihitā ye kumārāḥ kumārikāḥ | teṣāṃteṣāṃ prajāścaiva bhaviṣyatha na saṃśayaḥ
Translation
‘جو نوجوان اور کنواریاں پाणی گرہن کے سنسکار سے بندھتے ہیں، اُن میں سے ہر ایک کو اولاد ضرور ہوگی؛ اس میں کوئی شک نہیں۔’
Word by Word
पाणिग्रहेणby the act of taking the hand (marriage)
पाणिग्रहेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपाणिग्रह (प्रातिपदिक; पाणि + ग्रह)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/Instrumental), एकवचन; ‘पाणिग्रह’ = पाणेः ग्रहणम् (विवाहकर्म)
विहिताःordained/appointed
विहिताः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + धा (धातु) → विहित (कृदन्त, क्त/PPP)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
येwho (those who)
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धबोधक सापेक्ष-सर्वनाम
कुमाराःboys/young men
कुमाराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
कुमारिकाःgirls/maidens
कुमारिकाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकुमारिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तेषाम्of them
तेषाम्:
Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), बहुवचन
तेषाम्of each of them
तेषाम्:
Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; पुनरुक्ति (प्रत्येकस्य)
प्रजाःoffspring
प्रजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
एवindeed
एव:
Avadharana (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (particle of emphasis)
भविष्यथyou (pl.) will be / will come to be
भविष्यथ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), मध्यमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
नnot
न:
Nishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation particle)
संशयःdoubt
संशयः:
Pratishedha-vakya-artha (Idiomatic/वाक्यार्थ)
TypeNoun
Rootसंशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘न संशयः’ = नास्ति संशयः (elliptic)
Speaker
Pārvatī / Viśvamātā (contextual)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Devi declares that youths and maidens joined by the rite of taking the hand will surely obtain offspring.
Characters & Entities
P
Pāṇigrahaṇa (marriage rite)K
KumāraK
KumārikāP
Prajā (offspring)FAQs
Householder dharma, sanctified through proper marriage rites, is upheld as a legitimate path blessed with continuity of lineage.
No specific tīrtha is named in this verse.
Pāṇigrahaṇa (the formal ‘taking of the hand’) is referenced as the defining rite of marriage.