Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

गालव उवाच । इत्युक्त्वाऽकाशजावाणी विरराम शुभप्रदा । तेऽपि देवास्तदाश्चर्यं महद्दृष्ट्वा महाव्रताः

Transliteration

gālava uvāca | ityuktvā'kāśajāvāṇī virarāma śubhapradā | te'pi devāstadāścaryaṃ mahaddṛṣṭvā mahāvratāḥ

Translation

گالَو نے کہا: یوں کہہ کر آکاش سے آنے والی، شُبھ عطا کرنے والی وانی خاموش ہو گئی۔ اور وہ دیوتا بھی، جو مہاورت کے پابند تھے، اس عظیم عجوبے کو دیکھ کر حیران رہ گئے۔

Word by Word

• गालवः: Gālava
• गालवः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गालव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्तिसमाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative)

• उक्त्वा: having spoken
• उक्त्वा: Kriyā (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) → उक्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाल (prior action)

• आकाशजावाणी: the voice born from the sky (celestial voice)
• आकाशजावाणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आकाश + जा + वाणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विरराम: ceased; fell silent
• विरराम: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि + रम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• शुभप्रदा: bestowing auspiciousness
• शुभप्रदा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ + प्रदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying वाणी)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षाबोधक-अव्यय (particle: also/even)

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तदा: then
• तदा: Kāla (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• आश्चर्यम्: wonder; marvel
• आश्चर्यम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• महत्: great
• महत्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying आश्चर्यम्)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriyā (Non-finite verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकाल (prior action)

• महाव्रताः: of great vows; very observant
• महाव्रताः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying देवाः)

Speaker

Gālava

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (implied)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śūdra-putra addressee (as indicated in 251.2)

Visual Art Cues

Scene: A sacred assembly in a grove/temple precinct: gods stand astonished, hands folded; above, an unseen luminous source indicates the ākāśavāṇī, which fades into silence; Gālava narrates at the edge of the scene.

Characters & Entities

• Gālava
• Devas (gods)
• Ākāśavāṇī (celestial voice)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine guidance confirms dharma: heavenly signs arise to support sacred vows and tīrtha-centered worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing narrative remains within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya of Nāgarakhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription here; it sets the scene for vow-based worship connected with Cāturmāsya.