Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

जयोवाच । देवि त्वद्देहसंभूतो वृक्षोऽयं स्वेदबिन्दुजः । नामाऽस्य कुरु वै क्षिप्रं पूजितः पापनाशनः

Transliteration

jayovāca | devi tvaddehasaṃbhūto vṛkṣo'yaṃ svedabindujaḥ | nāmā'sya kuru vai kṣipraṃ pūjitaḥ pāpanāśanaḥ

Translation

جیا نے کہا: “اے دیوی! یہ درخت تمہارے ہی جسم سے پیدا ہوا ہے، تمہارے پسینے کے ایک قطرے سے جنما۔ کرم فرما کر اسے جلد نام عطا کرو؛ جب اس کی پوجا کی جائے تو یہ گناہوں کا ناس کرتا ہے۔”

Word by Word

• जया: Jayā
• जया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देवि: O goddess
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• त्वत्: your
• त्वत्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्त्यर्थे प्रयोगः (genitive sense) अव्ययवत्-पूर्वपद; समासे पूर्वपदम्

• देहसंभूतः: arisen from (your) body
• देहसंभूतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: देह-संभूत (प्रातिपदिक; देह + संभूत)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पञ्चमी/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (देहात्/देहस्य संभूतः) विशेषणम् (वृक्षः)

• वृक्षः: tree
• वृक्षः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• स्वेदबिन्दुजः: born from a drop of sweat
• स्वेदबिन्दुजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वेद-बिन्दु-ज (प्रातिपदिक; स्वेद + बिन्दु + ज)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (स्वेदबिन्दोः जायते) विशेषणम् (वृक्षः)

• नाम: name
• नाम: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• अस्य: of this (tree)
• अस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• कुरु: make/give
• कुरु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक)
• Form: क्रियाविशेषणरूपेण अव्ययवत् प्रयोगः (adverb)

• पूजितः: when worshipped / worshipped
• पूजितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पूज् (धातु) → पूजित (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; विशेषणम् (वृक्षः)

• पापनाशनः: destroyer of sins
• पापनाशनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पाप-नाशन (प्रातिपदिक; पाप + नाशन)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पापस्य नाशनः) विशेषणम् (वृक्षः)

Speaker

Jayā

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bilva (tree) (to be named)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Jayā explains to Pārvatī that the tree was born from a drop of her perspiration, and urges her to name it quickly; worship of it destroys sins.

Characters & Entities

• Jayā
• Devī (Pārvatī)
• tree (bilva implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Objects connected to the Divine (even a single drop) become powerful vehicles of purification when approached with worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The bilva-tree locus within Nāgarakhaṇḍa’s tīrtha narrative—presented as a sanctified site-marker due to Devī’s sambandha (divine connection).

What ritualistic prescription is mentioned?

Pūjā (worship) of the tree is prescribed, with the promised fruit of pāpa-kṣaya (destruction of sin).