Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ततः शैलसुता तत्र रममाणा ययौ पुनः । दृष्ट्वा वनगतं वृक्षं विस्मयोत्फुल्ललोचना

Transliteration

tataḥ śailasutā tatra ramamāṇā yayau punaḥ | dṛṣṭvā vanagataṃ vṛkṣaṃ vismayotphullalocanā

Translation

پھر شیل سُتا پاروتی وہاں مسرّت میں رمی ہوئی دوبارہ آگے آئی۔ جنگل کے اندر کھڑے اس درخت کو دیکھ کر اس کی آنکھیں حیرت سے پھیل گئیں۔

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
• Form: अव्यय (adverb: तस्मात्/अनन्तरम्)

• शैलसुता: daughter of the mountain
• शैलसुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शैल-सुता (प्रातिपदिक; शैल + सुता)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शैलस्य सुता)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• रममाणा: sporting/delighting
• रममाणा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: रम् (धातु) → रममाण (कृदन्त, शतृ/शानच्; वर्तमानकाले)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; विशेषणम् (शैलसुता)

• ययौ: went
• ययौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• पुनः: again
• पुनः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावरूप कृदन्त (absolutive/gerund)

• वनगतम्: gone into the forest / in the forest
• वनगतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: वन-गत (प्रातिपदिक; वन + गत)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वने गतः) विशेषणम् (वृक्षम्)

• वृक्षम्: tree
• वृक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• विस्मयोत्फुल्ललोचना: with eyes widened in wonder
• विस्मयोत्फुल्ललोचना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विस्मय-उत्फुल्ल-लोचना (प्रातिपदिक; विस्मय + उत्फुल्ल + लोचना)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-कर्मधारयः (विस्मयेन उत्फुल्ला लोचना यस्याः) विशेषणम् (शैलसुता)

Speaker

Vāṇī (Sarasvatī) continuing narration

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, the Mountain-Daughter, pauses in a sacred forest; a radiant, unusual tree stands within the woodland, and her astonished eyes widen as she beholds it.

Characters & Entities

• Śailasutā (Pārvatī)
• Forest
• Sacred tree (Bilva implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Wonder (vismaya) at divine signs in nature is presented as an appropriate response to sacred manifestation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The scene continues around Mandara’s forested region (Mandara named in the prior verse).

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it continues the origin narrative that underpins Bilva’s later ritual importance.