Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

विहारश्रममापन्ना देवी गिरिसुता शुभा । ललाटफलके तस्याः स्वेदबिन्दुरजायत

Transliteration

vihāraśramamāpannā devī girisutā śubhā | lalāṭaphalake tasyāḥ svedabindurajāyata

Translation

کھیلتے پھرنے سے نیک بخت دیوی، گِری سُتا (پاروَتی) تھک گئیں۔ ان کی پیشانی کی سطح پر پسینے کا ایک قطرہ نمودار ہوا۔

Word by Word

• विहारश्रमम्: fatigue from roaming
• विहारश्रमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विहार-श्रम (प्रातिपदिक; विहार + श्रम)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विहारस्य श्रमः)

• आपन्ना: having reached/afflicted (by)
• आपन्ना: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आपद् (धातु) → आपन्न (कृदन्त, क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे; विशेषणम्

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• गिरिसुता: daughter of the mountain
• गिरिसुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरि-सुता (प्रातिपदिक; गिरि + सुता)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गिरेः सुता)

• शुभा: auspicious
• शुभा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (देवी)

• ललाटफलके: on the forehead-plate (forehead)
• ललाटफलके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ललाट-फलका (प्रातिपदिक; ललाट + फलका)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ललाटस्य फलके)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• स्वेदबिन्दुः: a drop of sweat
• स्वेदबिन्दुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वेद-बिन्दु (प्रातिपदिक; स्वेद + बिन्दु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (स्वेदस्य बिन्दुः)

• अजायत: was born/arose
• अजायत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Vāṇī (Sarasvatī) continuing narration

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mandara (as narrative sacred mountain)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Mahendra (Indra)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, radiant and auspicious, pauses on a mountain path after playful wandering; a single glistening sweat-drop forms on her forehead, emphasized as a cosmic seed.

Characters & Entities

• Girisuta (Pārvatī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred plants are framed as arising from divine presence and events, making their later ritual use spiritually potent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it sets up an origin story that will anchor later sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; this is narrative groundwork for Bilva’s sanctity.