Home›Skanda Purana›Nagara Khanda›Tirtha Mahatmya›Adhyaya 247›Shloka 247
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 247

Devanagari script

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये पैजवनोपाख्यान अश्वत्थमहिमवर्णनंनाम सप्तचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

Transliteration

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhe nāgarakhaṇḍe hāṭakeśvarakṣetramāhātmye śeṣaśāyyupākhyāne brahmanāradasaṃvāde cāturmāsyamāhātmye paijavanopākhyāna aśvatthamahimavarṇanaṃnāma saptacatvāriṃśaduttaradviśatatamo'dhyāyaḥ

Translation

یوں شری اسکند مہاپُران کی ایکاشیتی-ساہسری سنہتا کے ششم ناگرکھنڈ میں، ہاٹکیشور-کشیتر ماہاتمیہ کے شیش شایِی اُپاکھیان کے اندر، برہما–نارد سنواد کے چاتُرمَاسیہ ماہاتمیہ میں، پیجَوَن اُپاکھیان کے ‘اشوتھ مہِما ورنن’ نام دو سو سینتالیسواں ادھیائے اختتام کو پہنچا۔

Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्ययम्; वाक्य-समाप्ति-सूचकः (quotative/end marker)
श्रीस्कांदेin the Śrī Skanda (Purāṇa)
श्रीस्कांदे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + स्कन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; कर्मधारयः: श्रीमान् स्कन्दः/स्कन्दसम्बन्धि
महापुराणेin the great Purāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः: महत् पुराणम्
एकाशीतिसाहस्र्याम्in the (collection) of eighty-one thousand (verses)
एकाशीतिसाहस्र्याम्:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootएकाशीति + साहस्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः (numerical): एकाशीतिसहस्रसंख्यायाम्
संहितायाम्in the Saṃhitā/compilation
संहितायाम्:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
षष्ठेin the sixth
षष्ठे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootषष्ठ (क्रमवाचक-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रमवाचक (ordinal)
नागरखण्डेin the Nāgara-khaṇḍa section
नागरखण्डे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनागर + खण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: नागरस्य खण्डः
हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्येin the Māhātmya of the Hāṭakeśvara sacred field
हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहाटकेश्वर + क्षेत्र + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः: हाटकेश्वरस्य क्षेत्रस्य माहात्म्ये
शेषशाय्युपाख्यानेin the episode of Śeṣaśāyī
शेषशाय्युपाख्याने:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशेषशायी + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: शेषशायिनः उपाख्यानम्
ब्रह्मनारदसंवादेin the dialogue of Brahmā and Nārada
ब्रह्मनारदसंवादे:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् + नारद + संवाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; द्वन्द्व-पूर्वपद (ब्रह्म-नारदयोः) + तत्पुरुषः: तयोः संवादः
चातुर्मास्यमाहात्म्येin the Māhātmya of Cāturmāsya
चातुर्मास्यमाहात्म्ये:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: चातुर्मास्यस्य माहात्म्यम्
पैजवनोपाख्यानम्the episode of Paijavana
पैजवनोपाख्यानम्:
Samānādhikaraṇa (Title/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootपैजवन + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः: पैजवनस्य उपाख्यानम्
अश्वत्थमहिमवर्णनंनामtitled ‘Description of the glory of the Aśvattha’
अश्वत्थमहिमवर्णनंनाम:
Samānādhikaraṇa (Title/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootअश्वत्थ + महिमा + वर्णन + नामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः; नाम-शब्देन शीर्षकनिर्देशः (titled as)
सप्तचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमःthe 247th
सप्तचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्त + चत्वारिंशत् + उत्तर + द्विशत + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः (numerical ordinal): द्विशतस्य सप्तचत्वारिंशदुत्तरः = 247, तदर्थे तम-प्रत्ययः
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
Speaker

Narrator/Redactor (colophon)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and other ṛṣis (outer frame), with Nārada as inner listener

Visual Art Cues

Scene: Colophon-like closure: sages in an āśrama setting conclude a sacred narration about Hāṭakeśvara-kṣetra, Śeṣaśāyī episode, Paijavana story, and the glory of the aśvattha during Cāturmāsya.

Characters & Entities
S
Skanda Purāṇa
N
Nāgarakhaṇḍa
H
Hāṭakeśvara-kṣetra
Ś
Śeṣaśāyī
B
Brahmā
N
Nārada
C
Cāturmāsya
P
Paijavana
A
Aśvattha (Pippala)

FAQs

It formally seals the teaching by locating the Aśvattha’s praise within Cāturmāsya dharma and the sacred geography of Hāṭakeśvara-kṣetra.

Hāṭakeśvara-kṣetra (as the overarching sacred region), with the Aśvattha-mahima as a key devotional focus.

No direct ritual is prescribed; the colophon provides canonical placement and authority for the preceding Cāturmāsya/Aśvattha practices.

←Previous Verse
Next Verse→