Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

कृतध्यानाः सुरास्तत्र वृक्षाधारे समाश्रिताः । व्रतचर्यां समाश्रित्य प्रचक्रुस्तप उत्तमम्

Transliteration

kṛtadhyānāḥ surāstatra vṛkṣādhāre samāśritāḥ | vratacaryāṃ samāśritya pracakrustapa uttamam

Translation

وہاں دیوتاؤں نے دھیان جما کر درخت کی جڑ کے پاس پناہ لی؛ ورت کی چریا کو اختیار کر کے انہوں نے اعلیٰ ترین تپسیا کا آغاز کیا۔

Word by Word

• कृत: done, performed
• कृत: Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; √कृ (धातु) + क्त)
• Form: (compound-member; in समास)

• ध्यानाः: meditation
• ध्यानाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
• Type: Noun
• Root: ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; (compound-member; in समास)

• कृत-ध्यानाः: having performed meditation
• कृत-ध्यानाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त; √कृ + क्त) + ध्यान (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘कृतं ध्यानं येषाम्’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सुराः इति विशेषणम्

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• वृक्ष: tree
• वृक्ष: Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; (compound-member; in समास)

• आधारे: on the support/base
• आधारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आधार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (आधारे)

• वृक्ष-आधारे: at/on the base of the tree
• वृक्ष-आधारे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक) + आधार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘वृक्षस्य आधारः’); पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• समाश्रिताः: having taken refuge, having resorted
• समाश्रिताः: Karta (Agent/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समाश्रित (कृदन्त; सम्+आ+√श्रि (धातु) + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त

• व्रतचर्याम्: vow-observance, religious discipline
• व्रतचर्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रतचर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समाश्रित्य: having resorted to
• समाश्रित्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: समाश्रित्य (अव्ययकृदन्त; सम्+आ+√श्रि (धातु) + ल्यप्)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययकृदन्त (gerund)

• प्रचक्रुः: they performed, they undertook
• प्रचक्रुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) (प्र + चक्रुः; लिट्-रूप)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• तपः: austerity, penance
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उत्तमम्: excellent, supreme
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तपः इति विशेषणम्

Speaker

Narrator (contextual; not explicit in this verse)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śūdra (questioner)

Visual Art Cues

Scene: Devas seated in meditation beneath a great sacred tree at a tīrtha, calm faces, hands in japa-mudrā; the landscape suggests sanctity—still air, faint aura around the tree-base.

Characters & Entities

• Suras (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred merit arises from steady meditation joined to vrata-discipline; even the devas exemplify restraint and perseverance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The line indicates a sacred setting (“there”) within the chapter’s tīrtha narrative, but does not identify the site by name in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Vrata-caryā (observance of a vow) combined with dhyāna and tapas, performed in a secluded sacred spot.