Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

त्वं मूर्त्या दृश्यसे विश्वं सकलाभीष्टदायिनी । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितौ द्वौ महाफलौ

Transliteration

tvaṃ mūrtyā dṛśyase viśvaṃ sakalābhīṣṭadāyinī | cāturmāsye viśeṣeṇa sevitau dvau mahāphalau

Translation

تو مجسّم صورت میں خود کائنات کے طور پر دیکھی جاتی ہے، اور ہر مطلوبہ برکت عطا کرنے والی ہے۔ خصوصاً چاتُرمَاسیہ میں یہ دونوں—جب عبادت و خدمت کی جائیں—عظیم پھل عطا کرتی ہیں۔

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचन

• मूर्त्या: by (your) form
• मूर्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), एकवचन

• दृश्यसे: are seen, appear
• दृश्यसे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोगः (you are seen/appear)

• विश्वम्: the universe
• विश्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सकलाभीष्टदायिनी: giver of all desired boons
• सकलाभीष्टदायिनी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सकल-अभीष्ट-दायिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (सकलानि अभीष्टानि ददाति इति)

• चातुर्मास्ये: in Cāturmāsya
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriya-visheshana (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण प्रयुक्तम्; क्रियाविशेषणवत् (adverbial instrumental: ‘especially’)

• सेवितौ: served, worshipped
• सेवितौ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सेव् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘द्वौ’ इत्यस्य विशेषणम्

• द्वौ: two
• द्वौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; संख्यावाचक-विशेषणम्

• महाफलौ: (are) of great fruit/results
• महाफलौ: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा-फल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; समासः—कर्मधारयः (महत् फलम्)

Speaker

Gālava (deduced from immediate chapter-context; narrative dialogue in Paijavana-upākhyāna)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (chapter context)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: A devotee in monsoon season performs reverent sevā before a radiant universal-form mūrti; nearby stand two sacred presences being served, with rainclouds and temple lamps emphasizing Cāturmāsya sanctity.

Characters & Entities

• Cāturmāsya
• Devī (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess is immanent as the universe; worship during sacred time magnifies results.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The statement occurs in the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya narrative setting of Nāgara-khaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Serve/worship the indicated ‘two’ especially during Cāturmāsya (context suggests paired sacred observances/deities tied to bilva worship).