Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

कार्यं स्त्रीभिश्च शूद्रैश्च ह्यमंत्रं पंचयज्ञकम् । पंचयज्ञैश्च संतुष्टा यथैषां पितृदेवताः

Transliteration

kāryaṃ strībhiśca śūdraiśca hyamaṃtraṃ paṃcayajñakam | paṃcayajñaiśca saṃtuṣṭā yathaiṣāṃ pitṛdevatāḥ

Translation

عورتیں اور شودر بھی منتر کے بغیر پنچ یَجْنَ انجام دیں؛ ان پنچ یَجْنَ سے ان کے پِتْر دیوتا (آبائی دیوتا) حسبِ دستور راضی ہوتے ہیں۔

Word by Word

• कार्यम्: to be done
• कार्यम्: Vidhi (Injunction/विधि)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (प्रातिपदिक); कार्य < √कृ (कृ धातु) + यत् (gerundive)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यत्-कृत्य (gerundive: ‘to be done’)

• स्त्रीभिः: by women
• स्त्रीभिः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (कर्ता/करण), बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• शूद्रैः: by Śūdras
• शूद्रैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (कर्ता/करण), बहुवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• हि: indeed
• हि: Nipata (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक-निपात (indeed/for)

• अमंत्रम्: without mantra
• अमंत्रम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ- + मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (मन्त्रं न)

• पंचयज्ञकम्: the set of five sacrifices
• पंचयज्ञकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पञ्च + यज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; द्विगु-समास (पञ्च यज्ञाः) + क-प्रत्यय (collective)

• पंचयज्ञैः: by the five sacrifices
• पंचयज्ञैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पञ्च + यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन; द्विगु-समास

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• संतुष्टाः: satisfied
• संतुष्टाः: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-√तुष् (तुष् धातु) + क्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्यय (PPP)

• यथा: as
• यथा: Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (as/just as)

• एषाम्: of these (people)
• एषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; सर्वनाम

• पितृदेवताः: the ancestral deities
• पितृदेवताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ + देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (पितरः देवताः यस्याः/पितृदेवताः = पितृ-सम्बन्धिन्यः देवताः)

Speaker

Sūta (deduced for Nāgarakhaṇḍa māhātmya-style narration)

Tirtha Mahatmya

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Women and Śūdras at a riverbank performing simple offerings: bathing, pouring water with folded hands in remembrance, lighting a small lamp/fire, welcoming a traveler-guest; pitṛ-devatās shown as subtle ancestral presences receiving satisfaction.

Characters & Entities

• Pitṛ

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is sustained through accessible daily duties; sincere performance, even without mantras, brings ancestral satisfaction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it provides dharma-guidance within the Tīrthamāhātmya narrative setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pañcayajña should be performed in an amaṃtraka (non-mantric) form by women and Śūdras.