Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

देवा घ्राणेन तुष्यंति धूपं घ्राणहरं शुभम् । द्वादश्या दीपदानं तु कर्तव्यं मुक्तिमिच्छुभिः

Transliteration

devā ghrāṇena tuṣyaṃti dhūpaṃ ghrāṇaharaṃ śubham | dvādaśyā dīpadānaṃ tu kartavyaṃ muktimicchubhiḥ

Translation

دیوتا خوشبو سے راضی ہوتے ہیں؛ دھوپ مبارک ہے اور بدبو کو دور کرتی ہے۔ دوادشی کو جو لوگ مکتی چاہتے ہیں اُنہیں دیپ دان (چراغ کی نذر) کرنا چاہیے۔

Word by Word

• देवाः: the gods
• देवाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• घ्राणेन: by (their) smell; with the nose
• घ्राणेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: घ्राण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• तुष्यन्ति: are pleased
• तुष्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √तुष् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• धूपम्: incense
• धूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• घ्राणहरम्: that carries/attracts the smell (fragrant)
• घ्राणहरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घ्राण-हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (घ्राणं हरति इति)

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; धूपस्य विशेषणम्

• द्वादश्याः: of the Dvādaśī (12th lunar day)
• द्वादश्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: द्वादशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; (तिथेः)

• दीपदानम्: the giving of a lamp
• दीपदानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दीप-दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (दीपस्य दानम्)

• तु: indeed
• तु: Discourse (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/विरोधसूचक (but/indeed)

• कर्तव्यम्: should be done
• कर्तव्यम्: Vidhi (Obligation)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय-विशेषण (कर्तव्य = to be done)

• मुक्तिम्: liberation
• मुक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• इच्छुभिः: by those who desire
• इच्छुभिः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इच्छु (कृदन्त; √इष्/इच्छ् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ) — ‘desiring’

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Temple interior brightened by rows of oil lamps on Dvādaśī; devotees place lamps near the deity; incense smoke lingers; the atmosphere suggests purification and release.

Characters & Entities

• Devas
• Dhūpa
• Dvādaśī
• Dīpa-dāna
• Mukti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purifying offerings (fragrance and light) are linked with inner purification; lamp-offering is especially associated with the aspiration for mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse provides vrata guidance within the Tīrthamāhātmya context; no distinct tirtha is specified in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offer dhūpa for divine pleasure and perform dīpa-dāna specifically on Dvādaśī, especially for those seeking liberation.