Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

देवस्वापदिनादौ तु यावत्पवित्रद्वादशी । पवित्रद्वादशीपूर्वं यावच्छ्रवणद्वादशी

Transliteration

devasvāpadinādau tu yāvatpavitradvādaśī | pavitradvādaśīpūrvaṃ yāvacchravaṇadvādaśī

Translation

دیوسواپ کے دن سے لے کر پویترَا دوادشی تک؛ اور پویترَا دوادشی سے پہلے سے لے کر شروَن دوادشی تک—یہی ورت کی مقررہ مدت بیان کی گئی ہے۔

Word by Word

• देवस्वापदिन: on the day of Deva-sleep (Devashayani)
• देवस्वापदिन: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देवस्वापदिन (प्रातिपदिक; देव-स्वापदिन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (देवस्य स्वापदिनम्)

• आदौ: at the beginning
• आदौ: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आदि (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• तु: but/indeed
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• यावत्: up to/as far as
• यावत्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधी-निर्देशक (limit-marker)

• पवित्रद्वादशी: Pavitra Dvādaśī (the sacred 12th lunar day)
• पवित्रद्वादशी: Avadhi (Limit/अवधि)
• Type: Noun
• Root: पवित्रद्वादशी (प्रातिपदिक; पवित्र-द्वादशी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः कर्मधारयः (पवित्रा द्वादशी)

• पवित्रद्वादशी: Pavitra Dvādaśī
• पवित्रद्वादशी: Qualifier (विशेष्य-निर्देश)
• Type: Noun
• Root: पवित्रद्वादशी (प्रातिपदिक; पवित्र-द्वादशी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; (पूर्वपद-निर्देशार्थं)

• पूर्वम्: before/earlier
• पूर्वम्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• यावत्: up to
• यावत्: Adverbial (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधी-निर्देशक (limit-marker)

• श्रवणद्वादशी: Śravaṇa Dvādaśī
• श्रवणद्वादशी: Avadhi (Limit/अवधि)
• Type: Noun
• Root: श्रवणद्वादशी (प्रातिपदिक; श्रवण-द्वादशी)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः तत्पुरुषः (श्रवणे/श्रवण-नक्षत्रे द्वादशी)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa māhātmya-style instruction)

Visual Art Cues

Scene: A priest-devotee points to a pañcāṅga (lunar almanac) showing Dvādaśī marks; nearby, a small Viṣṇu icon rests as if in yoganidrā (Devasvāpa), while devotees prepare pavitra garlands for Pavitrā Dvādaśī.

Characters & Entities

• Devasvāpa (Devaśayana)
• Pavitrā Dvādaśī
• Śravaṇa Dvādaśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred vows are not only about austerity; they are also about correct timing aligned with Viṣṇu’s ritual calendar.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse is calendrical (kāla-nirdeśa) and does not name a specific tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse specifies vrata timing around Devaśayana/Devasvāpa and key Dvādaśī observances (Pavitrā Dvādaśī, Śravaṇa Dvādaśī).