Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

इति मंत्रेणार्घ्यम् । ततो विधिनिषेधौ च ग्राह्यौ भक्त्या हरेः पुरः । चातुर्मास्ये समायाते सर्वलोकमहासुखे

Transliteration

iti maṃtreṇārghyam | tato vidhiniṣedhau ca grāhyau bhaktyā hareḥ puraḥ | cāturmāsye samāyāte sarvalokamahāsukhe

Translation

یہ ہے منتر کے ساتھ ارغیہ۔ پھر بھکتی کے ساتھ ہری کے حضور ودھی اور نِشیدھ—دونوں کو اختیار کرنا چاہیے، جب چاتُرمَاس آ پہنچے، جو سب جہانوں کے لیے عظیم سکھ اور شُبھ کلیان لاتا ہے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यादि-समाप्तिसूचक (quotative particle)

• मन्त्रेण: by/with the mantra
• मन्त्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (करण) एकवचन

• अर्घ्यम्: arghya-offering (water offering)
• अर्घ्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (context: विधेय/कर्म)

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; काल/क्रमवाचक (adverb)

• विधि: injunction
• विधि: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (समासपूर्वपद) एकवचन

• निषेधौ: prohibition(s) (as a pair with injunction)
• निषेधौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: निषेध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा द्विवचन (समुच्चित)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• ग्राह्यौ: to be accepted/observed
• ग्राह्यौ: Karta (Predicate adjective/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह् (धातु) + य (प्रत्यय) → ग्राह्य (कृदन्त)
• Form: भूतव्य/विधिलिङ्गार्थे; प्रथमा द्विवचन पुंलिङ्ग (to be accepted)

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया एकवचन

• हरेः: of Hari
• हरेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन

• पुरः: in front (of)
• पुरः: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरः (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक (adverb: in front of)

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya period
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक: चातुर् + मास्य)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (समये)

• समायाते: when it has arrived
• समायाते: Adhikarana (Locative absolute/सप्तमी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + या (धातु) → समायात (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); सप्तमी एकवचन नपुंसकलिङ्ग (locative absolute with चातुर्मास्ये)

• सर्वलोकमहासुखे: (in that) great happiness for all worlds
• सर्वलोकमहासुखे: Adhikarana (Qualifier of time/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + लोक + महा + सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन (विशेषण, चातुर्मास्ये)

Speaker

Brahmā (instructional narration)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: viprendra (contextual)

Visual Art Cues

Scene: In a Viṣṇu temple, the devotee completes ārghya and then takes a vow before the deity; a calendar-like depiction of four monsoon months appears, with symbols of restraint (simple food, japa beads, charity pot).

Characters & Entities

• Hari (Viṣṇu)
• Cāturmāsya
• Arghya
• Mantra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion is completed by discipline: worship is followed by adopting ethical and ritual restraints during Cāturmāsya.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse praises the sacred season (Cāturmāsya) rather than a particular tirtha, within the tīrthamāhātmya setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform arghya with mantra first; then, before Hari, formally take up vidhis (injunctions) and niṣedhas (restraints) for Cāturmāsya.