Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 12

Devanagari script

ज्ञानं लावकसन्त्यागादाज्यत्यागे महत्सुखम् । आसवं सम्परित्यज्य मुक्तिस्तस्य न दुर्लभा

Transliteration

jñānaṃ lāvakasantyāgādājyatyāge mahatsukham | āsavaṃ samparityajya muktistasya na durlabhā

Translation

لاوک کا ترک کرنے سے سچا گیان حاصل ہوتا ہے؛ گھی چھوڑنے سے بڑا سکھ ملتا ہے۔ اور آسو (خمیری شراب) سے کنارہ کشی کرنے والے کے لیے مکتی دشوار نہیں رہتی۔

Word by Word

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र फलरूपेण प्रथमा

• लावक-संत्यागात्: from giving up lāvaka (a specific bird/food item)
• लावक-संत्यागात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: लावक (प्रातिपदिक) + संत्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (लावकस्य संत्यागः)

• आज्य-त्यागे: in the giving up of ghee
• आज्य-त्यागे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: आज्य (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुषः (आज्यस्य त्यागः)

• महत्-सुखम्: great happiness
• महत्-सुखम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महत् सुखम्)

• आसवम्: fermented liquor
• आसवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आसव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सम्परित्यज्य: having completely abandoned
• सम्परित्यज्य: Kriya (Non-finite action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + परि + √त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive); पूर्वकालिक-क्रिया

• मुक्तिः: liberation
• मुक्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्य: for him/of that (person)
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• न: not
• न: Sambandha (Negation particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• दुर्लभा: difficult to obtain
• दुर्लभा: Karta (Predicate adjective/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुर् (उपसर्ग) + लभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मुक्तिः)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya instructional tone)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-votary at a tīrtha, refusing rich foods and liquor, offering simple water and flowers at a shrine; the mind becomes luminous, suggesting jñāna and mokṣa.

Characters & Entities

• Mukti

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Renunciation that subdues craving—especially intoxicants—is presented as a direct aid to clarity and liberation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is stated in this verse; it is a vrata-centered phalaśruti.

What ritualistic prescription is mentioned?

Abstinence from lāvaka, ghee (ājya), and especially āsava (fermented liquor).