Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

फलत्यागाद्बहुसुतस्तैलत्यागात्सुरूपिता । ज्ञानी तुवरिसंत्यागाद्बलं वीर्यं सदैव हि

Transliteration

phalatyāgādbahusutastailatyāgātsurūpitā | jñānī tuvarisaṃtyāgādbalaṃ vīryaṃ sadaiva hi

Translation

پھل ترک کرنے سے بہت سے اولاد کی نعمت ملتی ہے؛ تیل چھوڑنے سے حسن و خوبی حاصل ہوتی ہے۔ تُوَری کا ترک کرنے سے آدمی دانا بنتا ہے، اور قوت و ویریہ ہمیشہ قائم رہتے ہیں۔

Word by Word

• फलत्यागात्: from giving up fruit(s)
• फलत्यागात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (फलस्य त्यागः)

• बहुसुतः: having many sons
• बहुसुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: बहु (प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (बहवः सुताः यस्य/बहुसुतः)

• तैलत्यागात्: from giving up oil
• तैलत्यागात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तैल (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तैलस्य त्यागः)

• सुरूपिता: well-formed/beautiful (becomes)
• सुरूपिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + रूपित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √रूप्/रूपय्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त/कृत-प्रत्ययान्त (रूपित = made/formed), विशेषण-प्रयोगः

• ज्ञानी: a wise person
• ज्ञानी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ज्ञानिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इन्-प्रत्ययान्त

• तुवरि-संत्यागात्: from giving up tvarī (a pungent/astringent item)
• तुवरि-संत्यागात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तुवरि (प्रातिपदिक) + संत्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (तुवर्याः संत्यागः)

• बलम्: strength
• बलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (1st/2nd), एकवचन; अत्र फलरूपेण प्रथमा

• वीर्यम्: vigor/potency
• वीर्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अत्र फलरूपेण प्रथमा

• सदैव: always
• सदैव: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय) + एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-अव्यय (adverb)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya instructional tone)

Visual Art Cues

Scene: A family-oriented devotee offers prayers, setting aside fruit and oil as renounced items; a sage-like figure symbolizes wisdom; behind, children play and a strong, radiant aura surrounds the devotee.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity in small daily choices, when dedicated as vrata, is said to refine body, mind, and intellect.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is referenced in this verse; it is a general merit-statement within the Cāturmāsya teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

Renunciation of fruit, oil, and tuvarī as Cāturmāsya niyamas.