Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

भोजनं गुरुविप्राणां घृतदानं च सत्क्रिया । एतानि यस्य तिष्ठन्ति चातुर्मास्ये न मानवः

Transliteration

bhojanaṃ guruviprāṇāṃ ghṛtadānaṃ ca satkriyā | etāni yasya tiṣṭhanti cāturmāsye na mānavaḥ

Translation

گرو اور برہمنوں کو بھوجن کرانا، گھی کا دان، اور ادب و تعظیم کے ساتھ نیک کریائیں—چاتُرمَاسیہ میں جن میں یہ ریاضتیں ثابت قدم رہیں، ایسا انسان بہت کم ہے۔

Word by Word

• भोजनम्: food; feeding; meal
• भोजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भोजन (प्रातिपदिक; √भुज् (धातु) से निष्पन्न)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; abstract/action noun

• गुरु-विप्राणाम्: of teachers and Brahmins
• गुरु-विप्राणाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक) + विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; द्वन्द्वसमास (गुरवश्च विप्राश्च)

• घृत-दानम्: gift of ghee
• घृत-दानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक) + दान (प्रातिपदिक; √दा (धातु) से)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (घृतस्य दानम्)

• च: and
• च: Samuccaya (Coordinator/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• सत्-क्रिया: good conduct; virtuous act
• सत्-क्रिया: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक; √कृ (धातु) से)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; कर्मधारय (सती क्रिया)

• एतानि: these (things)
• एतानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; demonstrative pronoun

• यस्य: of whom; whose
• यस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6), एकवचन; relative pronoun

• तिष्ठन्ति: remain; are present; stand
• तिष्ठन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya period
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Location/Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative of time

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation particle)

• मानवः: a man; human
• मानवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

Speaker

A Purāṇic narrator addressing Devarṣi Nārada (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: Nārada

Visual Art Cues

Scene: A devotee respectfully serves a seated guru and brāhmaṇas with a meal; a golden pot of ghee is offered for lamps/homa; the devotee’s posture shows humility and steadiness amid monsoon season.

Characters & Entities

• Guru
• Vipra
• Cāturmāsya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cāturmāsya is a test of sustained discipline—service to guru and brāhmaṇas and pure giving are praised as rare virtues.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific site is mentioned; the emphasis is on seasonal observance and dharmic service.

What ritualistic prescription is mentioned?

Feed guru and brāhmaṇas, donate ghee, and maintain satkriyā during Cāturmāsya.