Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

संप्राप्य मानुषं जन्म चातुर्मास्यपराङ्मुखः । तस्य पापशतान्याहुर्देहस्थानि न संशयः

Transliteration

saṃprāpya mānuṣaṃ janma cāturmāsyaparāṅmukhaḥ | tasya pāpaśatānyāhurdehasthāni na saṃśayaḥ

Translation

انسانی جنم پا کر جو چاتُرمَاسیہ کے ورت و نیَم سے منہ موڑے، اس کے بدن میں سینکڑوں گناہ بسے رہتے ہیں—اس میں کوئی شک نہیں۔

Word by Word

• संप्राप्य: having attained
• संप्राप्य: Purvakala-kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-प्र-आप् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक ‘having obtained’

• मानुषम्: human
• मानुषम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (for जन्म)

• जन्म: birth
• जन्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म (object of संप्राप्य)

• चातुर्मास्यपराङ्मुखः: one averse to Cāturmāsya observance
• चातुर्मास्यपराङ्मुखः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: चातुर्मास्य + पराङ्मुख (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः तत्पुरुष (turned away from Cāturmāsya); कर्तृ-विशेषण

• तस्य: of him
• तस्य: Shashthi-sambandha (Genitive/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th), एकवचन; सम्बन्ध

• पापशतानि: hundreds of sins
• पापशतानि: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाप + शत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः तत्पुरुष (hundreds of sins); कर्ता (of आहुः)

• आहुः: they say
• आहुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अह् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्ष), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• देहस्थानि: residing in the body
• देहस्थानि: Karta-viśeṣaṇa (Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: देह + स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः तत्पुरुष (located in the body); विशेषण (for पापशतानि)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• संशयः: doubt
• संशयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वाक्यांशः ‘न संशयः’ = no doubt

Speaker

Sūta (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narration typically via Sūta to sages)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A human figure averts his face from a vrata-keeper’s path during monsoon; dark, smoky forms (symbolic pāpas) cling to the body; in the background a Viṣṇu shrine and devotees observe Cāturmāsya.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Human birth should be used for sacred discipline; neglect of Cāturmāsya is portrayed as spiritually harmful.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is named in this verse; it is a general admonition within a tīrtha-oriented discourse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicit prescription: do not be averse to Cāturmāsya; engage in its observances.