Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38

Devanagari script

एतद्वः सर्वमाख्यातं चातुर्मासीसमुद्भवम् । व्रतानां नियमानां च माहात्म्यं विस्तराद्द्विजाः

Transliteration

etadvaḥ sarvamākhyātaṃ cāturmāsīsamudbhavam | vratānāṃ niyamānāṃ ca māhātmyaṃ vistarāddvijāḥ

Translation

اے دو بار جنم لینے والو! چاتُرمَاسیہ سے وابستہ پیدا ہونے والے ورتوں اور نِیَموں کی عظمت میں نے تمہیں تفصیل سے بیان کر دی ہے۔

Word by Word

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• वः: to you / for you
• वः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी (Gen./Dat.); बहुवचन

• सर्वम्: all, entire
• सर्वम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन (agreeing with एतत्)

• आख्यातम्: has been explained
• आख्यातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: आ-√ख्या (धातु) → आख्यात (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• चातुर्मासी: pertaining to the four-month observance
• चातुर्मासी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चातुर्मास (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण (agreeing with समुद्भवम् as bahuvrīhi-like usage in sense)

• समुद्भवम्: arising from / originating in
• समुद्भवम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-उद्-√भू (धातु) → समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; विशेषण (of एतत्/सर्वम्)

• व्रतानाम्: of vows
• व्रतानाम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); बहुवचन

• नियमानाम्: of observances/rules
• नियमानाम्: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी; बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• माहात्म्यम्: greatness, glory
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन

• विस्तरात्: in detail
• विस्तरात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: विस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; पञ्चमी (5th/Ablative); एकवचन; अव्ययीभावार्थे (in detail)

• द्विजाः: O twice-born
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; बहुवचन; सम्बोधनार्थे (vocative sense)

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvijāḥ/ṛṣayaḥ

Visual Art Cues

Scene: Sūta addressing assembled dvijas/ṛṣis, concluding an exposition on Cāturmāsya vows; palm-leaf manuscripts, sacrificial hall ambience, monsoon clouds hinted as seasonal marker.

Characters & Entities

• Cāturmāsya
• Vrata
• Niyama

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cāturmāsya-based vows and disciplines are declared highly meritorious and worthy of careful observance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The passage concludes a teaching within a tīrtha-māhātmya section, but this verse itself summarizes the topic rather than naming a particular site.

What ritualistic prescription is mentioned?

It closes the instruction by affirming the māhātmya of vratās and niyamas associated with Cāturmāsya.