Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 78

Devanagari script

यो मां तत्र शयानं तु व्रतेनानेन देवप । पूजयिष्यति सद्भक्त्या तस्य दास्यामि वांछितम्

Transliteration

yo māṃ tatra śayānaṃ tu vratenānena devapa | pūjayiṣyati sadbhaktyā tasya dāsyāmi vāṃchitam

Translation

اے دیوتاؤں کے سردار! جو کوئی وہاں مجھے شَیَن کی حالت میں، اسی ورت کو نبھاتے ہوئے سچی بھکتی سے پوجے گا، میں اسے اس کی من چاہی مراد عطا کروں گا۔

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (सम्बन्धक-यः)

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (Locative adverb), ‘there’

• शयानम्: lying (reclining)
• शयानम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शी (धातु) → शयान (प्रातिपदिक)
• Form: शतृ/शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘lying’ (qualifying माम्)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (Particle), emphasis

• व्रतेन: by/with a vow
• व्रतेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन

• अनेन: with this
• अनेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘with this’ (qualifying व्रतेन)

• देवप: O lord of gods
• देवप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; (सम्बोधन-शब्दः)

• पूजयिष्यति: will worship
• पूजयिष्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple future), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सद्भक्त्या: with true devotion
• सद्भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सत् + भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; कर्मधारयः ‘सत्-भक्तिः’ = true/devout devotion

• तस्य: to him/of him
• तस्य: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन

• दास्यामि: I will give
• दास्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple future), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वाञ्छितम्: the desired (boon)
• वाञ्छितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाञ्छ् (धातु) → वाञ्छित (प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle used adjectivally), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘desired (thing)’

Speaker

Viṣṇu (Hṛṣīkeśa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śatakratu (Indra) addressed as ‘devapa’

Visual Art Cues

Scene: The Lord in reclining posture (śayana) at the kṣetra, attended by devotees performing vrata-pūjā with lamps, flowers, and water; Indra addressed as ‘devapa’ stands respectfully to one side.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Hṛṣīkeśa
• Śatakratu (Indra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sincere devotion (sadbhakti) joined with disciplined vow-observance (vrata) invokes divine grace that fulfills rightful desires.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The context of the chapter points to Hāṭakeśvara-kṣetra within the Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worshipping Viṣṇu in His ‘reclining’ state while observing the prescribed vow associated with His sacred sleep (śayana).