Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64

Devanagari script

अशून्यशयनंनाम व्रतमस्ति महत्तपः । विष्णोराराधनार्थाय तत्कुरुष्व समा हितः

Transliteration

aśūnyaśayanaṃnāma vratamasti mahattapaḥ | viṣṇorārādhanārthāya tatkuruṣva samā hitaḥ

Translation

اَشونیہ شَیَن نام کا ایک ورت ہے، جو عظیم تپسیا ہے۔ وشنو کی آرادھنا کے لیے، بھلائی کی نیت سے یکسو ہو کر اسے انجام دے۔

Word by Word

• अशून्यशयनम्: (the) non-empty bed (rite-name)
• अशून्यशयनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अ-शून्य-शयन (प्रातिपदिक; शून्य + शयन)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; कर्मधारयसमासः (अशून्यं शयनं यत्र तत्)

• नाम: called/known as
• नाम: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; निपातः—‘इति नाम’ अर्थे (called/known as)

• व्रतम्: vow, observance
• व्रतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• अस्ति: is/exists
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन

• महत्: great
• महत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘व्रतम्’ इति विशेषणम्

• तपः: austerity, penance
• तपः: Samanadhikarana (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘व्रतम्’ इत्यस्य विधेय/अप्पोजिशन

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन

• आराधनार्थाय: for the purpose of worship
• आराधनार्थाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: आराधन-अर्थ (प्रातिपदिक; आराधन + अर्थ)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आराधनस्य अर्थः)

• तत्: that (vow)
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘कुरुष्व’ इत्यस्य कर्म

• कुरुष्व: do/perform
• कुरुष्व: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• समाः: equanimous
• समाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘हितः’ इत्यस्य विशेषणम् (समः=समचित्तः)

• हितः: well-disposed/beneficial (one)
• हितः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: हित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √धा/हित ‘placed/beneficial’)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; संबोधनार्थे प्रयुक्तः (O you who are well-disposed)

Speaker

Bṛhaspati

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aśūnyaśayana (vrata-centered sacred observance)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Bṛhaspati instructs Indra about the powerful Aśūnyaśayana vow; in the background, a visionary glimpse of reclining Viṣṇu on Śeṣa over the Milk Ocean.

Characters & Entities

• Bṛhaspati
• Viṣṇu
• Aśūnyaśayana Vrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Focused devotion to Viṣṇu through a prescribed vow becomes a powerful means to restore order, protection, and well-being.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly Viṣṇu’s cosmic sacred realm (connected in the passage to Kṣīroda/Kṣīrasamudra), as the locus of refuge and grace.

What ritualistic prescription is mentioned?

The Aśūnyaśayana Vrata—performed with concentration (samāhita) specifically for Viṣṇu’s worship.