Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

Devanagari script

अंधकोऽपि समालोक्य संप्राप्तां देववाहिनीम् । सगणां च महादेवं परितोषं परं गतः

Transliteration

aṃdhako'pi samālokya saṃprāptāṃ devavāhinīm | sagaṇāṃ ca mahādevaṃ paritoṣaṃ paraṃ gataḥ

Translation

اندھک نے بھی دیوتاؤں کی فوج کو آتے دیکھا، اور گنوں سمیت مہادیو کے درشن کر کے، دل میں نہایت شدید مسرّت کی لہر محسوس کی۔

Word by Word

• अन्धकः: Andhaka (the demon)
• अन्धकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अन्धक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थे ‘also/even’

• समालोक्य: having seen
• समालोक्य: Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम् + आलोक् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having seen’

• संप्राप्ताम्: arrived, having come
• संप्राप्ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु) → संप्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle) स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; देववाहिनीम् इति विशेषण

• देववाहिनीम्: the army of the gods
• देववाहिनीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव + वाहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (देवानां वाहिनी); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• सगणाम्: with (his) attendants/hosts
• सगणाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स + गण (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुष/सह-समास (‘गणैः सह’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (देववाहिनीम्) इति विशेषण

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• महादेवम्: Mahādeva (Śiva)
• महादेवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय (महान् देवः); पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• परितोषम्: satisfaction, delight
• परितोषम्: Gati/Phala (गति/फल)
• Type: Noun
• Root: परितोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘परं’ इति विशेषण

• परम्: supreme, great
• परम्: Guna (गुण/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; परितोषम् इति विशेषण

• गतः: attained, reached
• गतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past active participle used finitely), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘he became/attained’

Speaker

Sūta (implied continuation of narration)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis of Naimiṣāraṇya

Visual Art Cues

Scene: Andhaka, seeing the deva-host and Mahādeva with gaṇas, brightens with fierce satisfaction—eyes wide, posture proud—contrasting with the ominous divine procession.

Characters & Entities

• Andhaka (Andhakāsura)
• Devas
• Mahādeva (Śiva)
• Gaṇas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma often mistakes confrontation with the divine as triumph; inner delusion can appear as ‘joy’ when ego seeks battle rather than surrender.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The chapter belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya framework, though this verse focuses on the Andhaka conflict.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.