Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

मंत्रेणानेन राजेंद्र सपुष्पाक्षतचंदनैः । अर्घमेनं प्रगृह्णंतु मया दत्तं द्विजोत्तमाः । पादप्रक्षालनार्थाय प्रकुर्वंतु मम प्रियम्

Transliteration

maṃtreṇānena rājeṃdra sapuṣpākṣatacaṃdanaiḥ | arghamenaṃ pragṛhṇaṃtu mayā dattaṃ dvijottamāḥ | pādaprakṣālanārthāya prakurvaṃtu mama priyam

Translation

اے راجندر! اس منتر کے ساتھ—پھول، اَکشَت (سالم اناج) اور چندن سمیت—میرے دیے ہوئے اس اَرگھْیَ کو برہمنوں میں برتر حضرات قبول کریں، اور میرے لیے پسندیدہ عمل کرتے ہوئے پاؤں دھونے کا اہتمام کریں۔

Word by Word

• मन्त्रेण: with (this) mantra
• मन्त्रेण: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• अनेन: with this
• अनेन: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; ‘अनेन’ = ‘by/with this’

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (राज्ञाम् इन्द्रः)

• सपुष्पाक्षतचन्दनैः: with flowers, unbroken rice, and sandalwood
• सपुष्पाक्षतचन्दनैः: Karaṇa (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: स (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + अक्षत (प्रातिपदिक) + चन्दन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (पुष्प-अक्षत-चन्दनैः सह)

• अर्घम्: arghya offering
• अर्घम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एनम्: this
• एनम्: Viśeṣaṇa (Appositive qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘this (one)’

• प्रगृह्णन्तु: let them accept
• प्रगृह्णन्तु: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• मया: by me
• मया: Karta (Agent of giving/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• दत्तम्: given
• दत्तम्: Viśeṣaṇa (Qualifier of object/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु) → दत्त (कृदन्त)
• Form: क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘प्रदत्तम्’

• द्विजोत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा बहुवचन (प्रयोगे सम्बोधनार्थः); समासः—कर्मधारय

• पादप्रक्षालनार्थाय: for washing the feet
• पादप्रक्षालनार्थाय: Prayojana/Sampradāna (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक) + प्रक्षालन (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पादप्रक्षालनस्य अर्थाय)

• प्रकुर्वन्तु: let them do, perform
• प्रकुर्वन्तु: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + प्र (उपसर्ग)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• प्रियम्: what is pleasing (to me)
• प्रियम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘इष्टम्’

Speaker

Bhartṛyajña

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: king (rājendra)

Visual Art Cues

Scene: A devotee offers a decorated arghya vessel with flowers, akṣata, and sandal paste; respected brāhmaṇas (dvijottamāḥ) receive it; a small basin indicates foot-washing service.

Characters & Entities

• Arghya
• Akṣata
• Candana
• Dvija
• Pādaprakṣālana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha joins mantra with seva (reverent service): honoring worthy recipients with arghya and foot-washing embodies gratitude toward the Pitṛs.

Which specific holy site (Tīrtha) is glorified here?

The instruction belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya framework, though it focuses on rite-materials and hospitality.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offer arghya with flowers, akṣata, and sandal using a mantra, and arrange for pādaprakṣālana (washing the feet) of the invited dvijas.