Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

राजोवाच । उपदेशाधिकारोऽस्ति ब्राह्मणानां महात्मनाम् । दातुं नैव ग्रहीतुं च नी चजात्यस्य वैदिकाः

Transliteration

rājovāca | upadeśādhikāro'sti brāhmaṇānāṃ mahātmanām | dātuṃ naiva grahītuṃ ca nī cajātyasya vaidikāḥ

Translation

راجا نے کہا: “نصیحت و تعلیم کا اختیار عظیم النفس برہمنوں ہی کو ہے۔ وید کے پیروکاروں کو بدکردار اور کم اصل لوگوں کو نہ دینا چاہیے اور نہ اُن سے لینا چاہیے۔”

Word by Word

• राजा: the king
• राजा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• उपदेश-अधिकारः: the authority/right to instruct
• उपदेश-अधिकारः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उपदेश (प्रातिपदिक) + अधिकार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (उपदेशस्य अधिकारः)

• अस्ति: exists/is
• अस्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ब्राह्मणानाम्: of the Brahmins
• ब्राह्मणानाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• महात्मनाम्: of the great-souled
• महात्मनाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (ब्राह्मणानाम् इति)

• दातुम्: to give
• दातुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive/तुमर्थ), परस्मैपद-धातु

• न: not
• न: Sambandha (Particle/अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Particle/अव्यय-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphasis/only)

• ग्रहितुम्: to accept/take
• ग्रहितुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive/तुमर्थ)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• नीच-जात्यस्य: of a low-born person
• नीच-जात्यस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नीच (प्रातिपदिक) + जाति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोगे (जात्य-शब्दः), षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नीचस्य जातिः)

• वैदिकाः: Vedic (Brahmins)
• वैदिकाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वैदिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेष्य-रूपेण (ब्राह्मणाः/द्विजाः इत्यर्थे)

Speaker

King

Visual Art Cues

Scene: The king speaks firmly on dharma boundaries: brāhmaṇas as rightful instructors; a symbolic barrier between pure and impure exchange; emphasis on moral authority rather than royal power.

Characters & Entities

• King
• Brāhmaṇas
• Vaidikas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The king affirms a dharmic order: spiritual instruction is entrusted to the learned, and giving/receiving should follow ethical restraint.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha name appears in this verse; it supports the moral framework within the Tīrthamāhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

A dharma guideline regarding dāna and pratigraha (giving and accepting) is stated, rather than a specific rite.