Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

तेन तृप्तिं परां यांति ये कृमित्वमुपागताः । कीटत्वं वापि तिर्यक्त्वं व्यालत्वं च नराधिप

Transliteration

tena tṛptiṃ parāṃ yāṃti ye kṛmitvamupāgatāḥ | kīṭatvaṃ vāpi tiryaktvaṃ vyālatvaṃ ca narādhipa

Translation

اے بادشاہ، اسی گرے ہوئے ارپن کے سبب وہ لوگ بھی اعلیٰ ترین تسکین پاتے ہیں جو کیڑے بن گئے ہوں—خواہ حشرات کی حالت ہو، حیوانی یَونی ہو یا سانپ کی یَونی تک پہنچ گئے ہوں۔

Word by Word

• तेन: by that/thereby
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन

• तृप्तिम्: satiation
• तृप्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तृप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• पराम्: supreme
• पराम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• यान्ति: attain
• यान्ति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (relative)

• कृमित्वम्: wormhood (state of being a worm)
• कृमित्वम्: Gati (Goal/गति)
• Type: Noun
• Root: कृमित्व (प्रातिपदिक; कृमि + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• उपागताः: have attained/reached
• उपागताः: Kriyā (Verbal predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + आ + गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• कीटत्वम्: insecthood
• कीटत्वम्: Gati (Goal/गति)
• Type: Noun
• Root: कीटत्व (प्रातिपदिक; कीट + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय, विकल्प (disjunctive particle: 'or')

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (also)

• तिर्यक्त्वम्: animal state (being a beast)
• तिर्यक्त्वम्: Gati (Goal/गति)
• Type: Noun
• Root: तिर्यक्त्व (प्रातिपदिक; तिर्यक् + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• व्यालत्वम्: serpent/beasthood
• व्यालत्वम्: Gati (Goal/गति)
• Type: Noun
• Root: व्यालत्व (प्रातिपदिक; व्याल + त्व)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय, समुच्चय (conjunction)

• नराधिप: O ruler of men
• नराधिप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नराधिप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः नराणाम् अधिपः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Unspecified (Tīrthamāhātmya dialogue voice; addressing a king)

Skanda Dialogue

Listener: narādhipa (king)

Visual Art Cues

Scene: From the spot where offerings touched the earth, a subtle radiance spreads outward to small creatures—worms, insects, a deer-like animal, and a serpent—who become calm and luminous, suggesting inner satiation and release from distress.

Characters & Entities

• Narādhipa (listener epithet)
• Pitṛs/Preta classes (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha is portrayed as compassion that can extend even to beings in degraded or non-human states, bringing them relief and satisfaction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse speaks generally about śrāddha efficacy within a tīrtha-māhātmya setting; no single tīrtha is named in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

It links the śrāddha’s remnants/offerings to the appeasement of departed beings who may be experiencing various lower embodiments.