Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

मन्वाद्या वा युगाद्याश्च तेषां संक्रांतयोऽपराः । व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं सोम सूर्ययोः

Transliteration

manvādyā vā yugādyāśca teṣāṃ saṃkrāṃtayo'parāḥ | vyatīpāto gajacchāyā grahaṇaṃ soma sūryayoḥ

Translation

ایسے مقدّس مواقع میں منوؤں اور یگوں کی ابتدا، اُن کی گوناگوں سنکرانتیاں، ویتی پات، گج چھایا، اور چاند و سورج کے گرہن شامل ہیں۔

Word by Word

• मन्वाद्याः: (times) beginning with Manu (Manv-ādi)
• मन्वाद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मन्वादि (प्रातिपदिक: मनु + आदि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; (कालाः इत्यस्य विशेषण/समुच्चय)

• वा: or
• वा: None
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पबोधक-अव्यय (disjunctive particle)

• युगाद्याः: (times) beginning with yugas
• युगाद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युगादि (प्रातिपदिक: युग + आदि)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• च: and
• च: None
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• तेषाम्: of those
• तेषाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; सर्वनाम

• संक्रान्तयः: transits (saṅkrāntis)
• संक्रान्तयः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संक्रान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• अपराः: other, additional
• अपराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण (संक्रान्तयः)

• व्यतीपातः: Vyatīpāta (astronomical conjunction)
• व्यतीपातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यतीपात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• गजच्छाया: Gaja-chāyā (named time/phenomenon)
• गजच्छाया: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गजच्छाया (प्रातिपदिक: गज + छाया)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• ग्रहणम्: eclipse
• ग्रहणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ग्रहण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• सोम: of the moon
• सोम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; (सोमसूर्ययोः इत्यत्र पूर्वपद)

• सूर्ययोः: and of the sun
• सूर्ययोः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; (सोम + सूर्य)

Speaker

Bhartṛyajña (sage)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A royal listener receives a sacred calendar: sages point to the sky where Sun and Moon align; symbols of saṅkrānti, vyatīpāta, eclipse, and ritual vessels appear, suggesting the convergence of astronomy and pilgrimage merit.

Characters & Entities

• Manu
• Yuga
• Saṅkrānti
• Vyatīpāta
• Gajacchāyā
• Soma (Moon)
• Sūrya (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic and calendrical junctions are treated as spiritually potent, amplifying the merit of Pitṛ-offerings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is singled out in this verse; it enumerates sacred times within the Hāṭakeśvara-kṣetra teaching context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śrāddha is recommended on yuga/manu beginnings, saṅkrāntis, vyatīpāta, gajacchāyā, and solar/lunar eclipses.