Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

रश्मिपा उपहूताश्च तथैवायंतुनाः परे । तथा श्राद्धभुजश्चान्ये स्मृता नान्दीमुखा नृप

Transliteration

raśmipā upahūtāśca tathaivāyaṃtunāḥ pare | tathā śrāddhabhujaścānye smṛtā nāndīmukhā nṛpa

Translation

اے بادشاہ! پِتروں میں راشمِپا، اُپہوت، آیَنتُنا اور دیگر جو شِرادھ بھُج کہلاتے ہیں—یہ سب ناندی مُکھ پِتر کے نام سے یاد کیے گئے ہیں۔

Word by Word

• रश्मिपाः: Raśmipā (ray-drinking Pitṛs)
• रश्मिपाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रश्मि-पा (प्रातिपदिक; रश्मि + पा)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः

• उपहूताः: invoked
• उपहूताः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-ह्वे (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः, पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; कर्मणि (‘invoked/called’)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: Samuccaya (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; ‘likewise/also’

• एव: indeed, just
• एव: Avadharana (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधारणार्थक-निपातः (emphatic particle)

• आयंतुनाः: Āyaṃtunā (a class of Pitṛs)
• आयंतुनाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयंतुन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; पितृगण-विशेषः (पाठान्तर/दुर्लभ-शब्दः)

• परे: others
• परे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (अन्ये पितरः)

• तथा: and also
• तथा: Samuccaya (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थे

• श्राद्धभुजः: Śrāddhabhuj (eaters of śrāddha offerings)
• श्राद्धभुजः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध-भुज् (प्रातिपदिक; श्राद्ध + भुज्)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; उपपद-तत्पुरुषः (‘eaters of śrāddha’)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थक-निपातः

• अन्ये: other
• अन्ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• स्मृताः: are known/remembered
• स्मृताः: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः, पुंलिङ्गे प्रथमा-बहुवचनम्; कर्मणि (‘are remembered/called’)

• नान्दीमुखाः: Nāndīmukha (a class of Pitṛs)
• नान्दीमुखाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नान्दी-मुख (प्रातिपदिक; नान्दी + मुख)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; समासः तत्पुरुषः; पितृगण-विशेषः

• नृप: O king
• नृप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नृप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Unspecified narrator (Purāṇic dialogue context; likely a sage/narrator addressing a king)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa (king)

Visual Art Cues

Scene: A ritual teacher enumerates pitṛ-names to a seated king; behind them, a symbolic panel shows four luminous pitṛ-figures labeled Raśmipā, Upahūta, Āyaṃtunā, Śrāddhabhuj, signifying Nandīmukha recipients.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Raśmipāḥ
• Upahūtāḥ
• Āyaṃtunāḥ
• Śrāddhabhujaḥ
• Nandīmukha Pitṛs

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It classifies revered ancestral beings (Pitṛs) and underscores that śrāddha is a dharmic duty directed to specific Pitṛ groups.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse itself is doctrinal (Pitṛ classification) within a Tīrthamāhātmya setting; the specific tīrtha is not named in the snippet.

What ritualistic prescription is mentioned?

Śrāddha is implied through the term śrāddhabhujaḥ—Pitṛs who receive śrāddha offerings—indicating the rite’s intended recipients.